Karşılaştırmalı Posof Halk İnanmaları-2
Dolunun durması için, tavanın altı çevrilerek biraz tuz koyulup dışarıya konur.
Tarih: 3.2.2016 08:10:15/ 1159okunma / 0yorum

 

Yaşar Kalafat

Yağmur Yağdırma İnancı

Uzun süre kuraklık olduğu zaman, bir at kafası iskeletine Allah´ın kelamı yazıldıktan sonra, köy çeşmesinin – kürününün altına koyulur. Böylece yağmur yağacağına inanılır. Çok yağmur yağarsa eğer, buluğ çağına girmemiş bir çocuğa bu iskelet su altından aldırılır[1].

Yağmur yağdırma inancı ve uygulamaları Türk inanç Sisteminde yada taşı ile başlar ve devamlılığını Türk kültür coğrafyasında bütün Türk kültürlü halklar arasına sürdürür. Merasimin aslı unsurları arasında yapılma yerinin bir tepe, bir su kenarı, ulu bilinen bir zatın mezar başı, cami gibi kutsal veya kutsal bilinen alanlardır. At kafasının suya sokulması bazı yörelerde din görevlisinin suya sokulması şeklindeki uygulamaya yerini bırakmıştır ki giysi deyiştir olsa da manevi gücü olan bir obje seçilmiş olması bakımından inancın ünde devamlılığın olduğunu gösterir. Posof´taki bu uygulamada yağmurun durması için buluğ çağına girmemiş çocuğun görev alması da çok ilginçtir. Kuzey Afganistan Türkleri ve bolu çevresinde Yağmur Duası uygulama da yer alan kız buluğ çağına girmemiş ve yetim kız olması tercih edilir.[2]

Doğu Karadeniz´de Rize ve Trabzon yöresinin kırsal kesiminde kadın kişi erinin ismini verir ona ismi ile hitap eder ise akarsuların akışı duru onlar durgun su olurlarmış. Erkişi hatununa ismi ile hitap eder ise akmayan kesik sular durgun sular akar hale gelirlermiş[3].

Dolu Yağması 

Posof ve çevresi halk inanmalarında Dolu tarzında yağan yağışın durması, vereceği zararın önlenilmesi için, ağırda kullanılan çalı süpürgesi ters asılır.

Dolunun durması için, tavanın altı çevrilerek biraz tuz koyulup dışarıya konur[4]. Bu uygulama ocak ve demir kültleri ile ilgili olmalı zira Türk kültür coğrafyasında bu amaçla kazan da ters çevrilir eşiğin dışına konur veya saç ayağı bazen da tandırın şişi keza eşiğin dışına konur.[5]

Dolunun durması için, annesinin ilk çocuğu olan kişinin göğsünden içeriye dolu atılır. Böylece dolunun duracağına inanılır[6]. Genç kızların göğüslerine yukardan tüfek veya anahtar sokulup eteklerinin altından alınması uygulamasına Türk kültür coğrafyasında yer yer rastlanılır Kaşkayilerde avda tutukluk yapan tüfeklerin bu uygulama ile normal hale geleceklerine inanılır[7].

Doğum Öncesi ve Sonrasına Ait İnanışları 

Hamile olan kadın veya bir yakını onun adına niyetlenerek, çocuğun cinsiyetini önceden öğrenmek için,örümcek ağına parmak batırır. Eğer kısa bir süre sonra kapanırsa, bebeğin erkek olacağına, eğer kapanmaz ise kız olacağına inanılır[8]. Bu türden geleceği, gelecekte olacakları tahmin için kültür coğrafyasında çeşitli uygulamalar vardır. Doğacak bebeğin cinsiyetini tahmin için rüyalar yorumlanır, gelinin minderlerinin altına bıçak veya makas koyulur, başına tuz atılarak elinin hareketi takip edilir. Yenilen balığın kılçığı veya yenilen kellenin çene kemiğine bakılır, anne adayının ekşi veya tatlı yemeklere aşermesine bakılır, Cildindeki değişiklikler yorumlanır. Karnının aldığı şekillen sonuçlar çıkarılmak istenir[9].

Hamile olan kadın yan yana duran iki kişinin ortasından geçerse, doğacak bebeklerinin ikiz olacağına inanılır[10]. İki kimsenin arasından geçme, bir erkeğin iki kadının arasından geçmesi, aynı isimli iki kişinin arasından geçilmesi gibi hallere halk inanmalarında anlamlar verilmiştir. Posof halk inanmalarından yapılan bu tespit bizim için yanidir[11].

Bir kadın ilk doğum yaptığında kız çocuğu olursa, bunu duyan bir yakını, komşusu kendi kızının saçlarının uzun olması için, doğum yapmış kadının 40 dökülene kadar her gün kızının saçarlını yıkar. 40. Gün loğusa kadın, 40 kının okunmuş suyundan, o kıza gönderir ve kızda o suyla yıkanır. Böylece saçının uzun olacağına inanılır[12]. Saç etrafında Türk kültürlü halklarda oluşan inançlar bir kült oluşturmuştur. Ayrıca Kırk Suyu´nda da hikmet aranmış ona da mistik bir yükleme yapılmıştır. Mesela bu su her yere dökülmez ve dökülürken muhakkak besmele çekilir. Bu süre ve suyun saç sağlığı ile olan bağlantısına dair tespit de bizim için yenidir. Kars ve dolaylarında etin kas dokusunda saç uzatan olarak bilinen bir sinir vardır. Bunun liflendirilerek yenilmesi halinde çocuklar arasında yiyenlerin saçlarının uzayacağına inanılırdı.

Nazar İnanışları 

Yörede “kosahur” adı verilen bir diken türü, evi nazardan koruması için evin giriş kapısına asılır[13].Türk kültürlü halklarda dikenli bitkilerin diken kısımları ve boynuzlu hayvanların kafa kemikleri veya boynuzları görünmeyen kem gözlere karşı koruyucu olarak bilinirler Kengel Dikeni, Geven Dikeni ve benzerleri bunlardandır.[14]

Yörede “nego” adı verilen “altun otu” ambar içerisine asılır. Bereket getireceği inancı vardır.[15]  Kosahur ve Nego bu tür otların Kıpçak Türkçesinden halk dillinde kalmış hatıraları olabilir.

Yiyecekler Üzerine Halk İnanışları ve Bazı Gelenekler 

Posof´ta gelin çeyizi erkek evine gideceği düğün günü, yöreye özgü “kazma pağaçası” adı verilen bir çeşit ekmek türü yapılır ve gelin sandığının en üstüne bununla birlikte pişmiş tavuk koyulur. Gelin damadın evinde, ertesi gün kayınvalide, kaynata ve diğer ev halkını bunu ikram eder[16].

Türk kültürlü halklarda ekmek/nan sadece sıradan bir besin maddesi değil manevi itibarı çok yüksek olan etrafında kült oluşmuş bir taamdır. “Ekmek kuran hakkı için” denilirken ekmek Kur´ın-ı Kerim ile adeta eşit tutulur. Ekmek de Kur´an gibi çarpar[17]. Ekmek sadece Müslüman Türk kesimde değil Karay gibi farklı inançtan Türkler arasında da manevi itibara sahiptir[18]. Gelin Sandığına Kur´an-ı Kerim gibi ekmek konulduğu Türk kültür coğrafyasının sair yerlerinde de rastlanır.

Ekin ekmeğe gidileceği gün, sabah evde mısır unundan yapılan yöreye ait papa yemeği yapılır ve bütün ev halkı bu yemeği yer. Böylece ekinin daha sık ve bereketli olacağına inanılır[19].

Yeni gelin getiren kayınvalide, evde bereket olması ve gelininin becerikli olup olmadığını sınamak için geline “hınkal” (etli mantı) veya “pağaça”yaptırılır[20]. Gelinin elinin bereketi için daha ziyade onun eli un ambarına batırılır. Sakinliğini ve titizliğini ölçmek için de ağzı dar bir kaba su boşaltması istenilir.[21]

Çok sayıda kız çocuğu olan bir ailenin, erkek çocuğu olduğunda, ondan bir önce doğan kız çocuğunun ayaklarına “bal” sürülür. Ayağının uğurlu geldiğine inanılır[22]. Bu uygulama ile ilk defa karşılaşılmaktadır. Yeni gelin gibi yeni bebeğin de ayağının uğuruna inanılır ve bunu ölçmek için farklı testler yapılır[23]. Bal daha ziyade, tatlılık olsun diye yeni gelin eşikten geçmeden evvel gelinin eline sürülüp evin kapısına sürdürülür.

[1] Kaynak Kişiler: Bekir Atalay,62 yaşında,  Posof-Demirdöven (Varzna) köyünden, Ortaokul m., Emekli. Şahinaz Gündoğdu, 72 yaşında, Posof-Kalkankaya (Petoban) köyünden, İlkokul m., Ev Hanımı.

[2]Yaşar Kalafat, Kuzey Afganistan Türkleri (Özbekler, Türkmenler, Hazaralar-Afşarlar-Kazaklar) ve Karşılaştırmalı Halk İnançları, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul, 1994

[3] Kynak kişi; Seher Kalafat, 60 yaşlarında Doğu Karadenizli, lise mezunu, ev hanımı

[4]Kaynak Kişi: Cemal Demirci, 52 yaşında, Posof ilçe merkezinden (Duğur), Lise mezunu., Emekli.

[5]Yaşar Kalafat “Türk Kültür Coğrafyasında Yağmur Duası” Yağmur Duası Kitabı, Hazırlayan M. Sabri Koz, Kitabevi, İstanbul 2007, sf. 195–225

[6] Kaynak Kişiler: Mesut Gündoğdu, 71 yaşında, Posof ilçe merkezinden (Duğur), Okur-Yazar değil, Ev Hanımı.: Leyla Köse, 79 yaşında, Posof-Gönülaçan (Şuvashal) köyünden, Okur-Yazar, Ev Hanımı

[7]Yaşar Kalafat, Balkanlar´dan Uluğ Türkistan´a Türk Halk İnançları-I Kaşkay, Karapapah, şahseven/Elseven, Karakoyunlu, Kiresunlu, Afşar, İsmaili hazara, Caferieler, Kengerli, karamanlı/Çelebi/Nigari, Ayrım, Kekai, Şebek, Mavıllı/Mavili, Sarılı/Sarıllı Ankara, 2006, Berikan,

[8] Kaynak kişi: Şahinaz Gündoğdu, 72 yaşında, Posof-Kalkankaya (Petoban) köyünden, İlkokul mmezunu., Ev Hanımı

[9] Yaşar Kalafat, Doğu Anadolu´da Eski Türk İnançlarının İzleri 6. baskı, Ankara 2010, s 242-258

[10] Kaynak Kişi: Uğur Bayraktar, 50 yaşında, Posof ilçe merkezinden (Duğur), Lise mezunu., Emekli.

[11] Yaşar Kalafat, Doğu Anadolu´da Eski Türk İnançlarının İzleri 6. baskı, Ankara 2010, s 199

[12] Kaynak Kişiler: Cevdet Demir, 51 yaşında, Posof-Sarıçiçek (Hertuz) köyünden, Yüksekokul m., Memur, Hicaz Mutlu, 71 yaşında, Posof-Türkgözü (Badele) köyünden, İlkokul m., Ev Hanımı

[13] Kaynak Kişi: Mesut Gündoğdu, 71 yaşında, Posof ilçe merkezinden (Duğur), Okur-Yazar değil, Ev Hanımı

[14] Yaşar Kalafat “Hakkâri Yöresi Örnekleri İle Türk Kültürlü Halklarda Büyü “Uluslar arası III. Van Gölü Havzası Sempozyumu 06–8 Haziran 2007, Hakkâri, Editör Oktay Belli, Ankara, 2008, s.445–455

[15] Kaynak Kişiler: Cevdet Çaycı, 79 yaşında, Posof ilçe merkezinden (Duğur), Öğretmen Okulu mmezunu. Emekli Öğretmen, Şahinaz Gündoğdu, 72 yaşında, Posof-Kalkankaya (Petoban) köyünden, İlkokul mmezunu., Ev Hanımı

[16] Kaynak Kişi: Muhlis Bilican, 84 yaşında, Posof-Çayırçimen (Lamiyan) köyünden, İlkokul m., Emekli

[17]Yaşar Kalafat, “ Van Çevresi Örnekleri İle Türk Kültür Coğrafyasında Ekmek (Nan) Kültürü” II. Uluslar arası Doğu Anadolu Bölgesi Geleneksel Mutfak Kültürü ve Van Yemekleri Sempozyumu 23–26 Kasım 2010

[18]Yaşar Kalafat, “Türk Halk İnançlarında Ekmeğin Yeri ve Karay Ekmeği” Bütün Yönleriyle Yahudilik, Türkiye Dinler Tarihi Araştırmaları VIII, Türkiye Dinler Tarihi Derneği Yayınları, Ankara 2012, s. 747–767

[19]Kaynak Kişi: Kazım Avcı, 86 yaşında, Posof-Yaylaaltı (Satlel) köyünden, İlkokul m., Çiftçi.

[20] Kaynak Kişi: Şüşe Güler, 79 yaşında, Posof-Kalkankaya (Petoban) köyünden, İlkokul m., Ev Hanımı

[21] Yaşar Kalafat, Doğu Anadolu´da Eski Türk İnançlarının İzleri 6. baskı, Ankara 2010, s. 290-308

[22] Kaynak Kişiler: Cevdet Çaycı, 79 yaşında, Posof ilçe merkezinden (Duğur), Öğretmen Okulu m., Emekli Öğretmen, Kaynak Kişi: Leyla Köse, 79 yaşında, Posof-Gönülaçan (Şuvashal) köyünden, Okur-Yazar, Ev Hanımı.

[23] Yaşar Kalafat, Doğu Anadolu´da Eski Türk İnançlarının İzleri 6. baskı, Ankara 2010, s. 270-279








Kaynak:

Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Göbeklitepe´den daha eski yapı Türkiye´nin batısında bulundu.
Göbeklitepe´den daha eski yapı Türkiye´nin batısında bulundu.
Arkeologlar, Türkiye´nin tarihi açıdan zengin İzmir ilindeki bir mağarada, Mezolitik olarak da bilinen Epipaleolitik döneme ait kemikler ve aletler keşfettiler.
Antalya´da altında 2 bin yıllık tarih yatan otel
Antalya´da altında 2 bin yıllık tarih yatan otel
17 yıl önce restorasyona giren otelin altından Antalya´nın tarihi çıktı. Beş ayrı döneme ait 287 adet eserin bulunduğu otel, yıllar sonra biten çalışmalar sonucu ziyaretçilerine kapılarını açtı.
Malatya Arslantepe´de 5 bin 621 yıllık 250 mühür bulundu
Malatya Arslantepe´de 5 bin 621 yıllık 250 mühür bulundu
Malatya´daki UNESCO Kültür Mirası Kalıcı Listesi´nde yer alan Arslantepe Höyüğü´nde, 5 bin 621 yıl öncesine ait olduğu düşünülen 250 mühür bulundu.
Aydın´da Roma İmparatoru Hadrianus´un heykelinin parçaları bulundu
Aydın´da Roma İmparatoru Hadrianus´un heykelinin parçaları bulundu
Aydın´ın Çine ilçesinde, Alabanda Antik Kenti´nde 2015 yılında başlayan kazı çalışmaları devam ederken, Roma İmparatoru Publius Aelius Traianus Hadrianus´un 1900 yıllık olduğu tahmin edilen heykelinin parçaları ortaya çıkarıldı. Heykelin yapılan çalışmalardan sonra Aydın Arkeoloji Müzesi´ne getirilerek ziyarete açılacağı kaydedildi.
Fransa ve ABD´den iade alınan tarihi eserler Türkiye´de
Fransa ve ABD´den iade alınan tarihi eserler Türkiye´de
Kültür ve Turizm Bakanlığı´nca, Fransa ve ABD´den gönüllü iade alınan pişmiş toprak kadın figürü ile erkek figürün başı, 2 adet pişmiş toprak çömlek ve Anadolu kökenli 2 adet amfora (testi) Türkiye´ye getirildi.
60 yıl sonra Türkiye´ye getirilen Kybele heykeli Afyonkarahisar´da sergilenecek
60 yıl sonra Türkiye´ye getirilen Kybele heykeli Afyonkarahisar´da sergilenecek
Afyonkarahisar´ın Çavdarlı Köyü´nde 1964 yılında yol kazısında bulunduktan sonra yurt dışına kaçırılan ve bir müzayedede satılmak istenirken, yetkililerin devreye girmesiyle 60 yıl sonra yeniden Türkiye´ye getirilen Kybele heykeli, Afyonkarahisar´da yapımı süren yeni arkeoloji müzesinde sergilenecek.
Mülkiyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı´na geçen Kız Kulesi, kültür ve sanat merkezi olacak
Mülkiyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı´na geçen Kız Kulesi, kültür ve sanat merkezi olacak
Kız Kulesi´nin mülkiyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı´na geçti. Restorasyon sürecine gireceği belirtilen Kız Kulesi´nin, Galata Kulesi gibi bir kültür ve sanat merkezi haline getirileceği kaydedildi.
85 yıllık marka tarihe karıştı: 20th Century Fox artık yok
85 yıllık marka tarihe karıştı: 20th Century Fox artık yok
Disney, eğlence dünyasının en bilinen markalarından biri olan ‘20th Century Fox´a son verme kararı aldı. 85 yıllık marka artık ‘20th Television´ olarak anılacak ama ünlü giriş müziği ve projektörün yer aldığı grafik aynen korunacak.
Tom Cruise, Elon Musk yardımıyla uzayda film çekmeyi planlıyor
Tom Cruise, Elon Musk yardımıyla uzayda film çekmeyi planlıyor
Hollywood yıldızı Tom Cruise; Tesla CEO´su Elon Musk ve Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi´nin (NASA), yardımlarıyla uzayda çekilecek ilk film için çalışmalara başladı.
Disney CEO´su, bebek Yoda´nın gerçek bir adının olduğunu açıkladı
Disney CEO´su, bebek Yoda´nın gerçek bir adının olduğunu açıkladı
Disney CEO´su Bob Iger, The Mandalorian dizisindeki ´bebek Yoda´ hakkında önemli bir bilgiyi açığa çıkardı ve onun bir adı olduğunu söyledi.
Türkiye´de kültür harcamaları arttı
Türkiye´de kültür harcamaları arttı
Türkiye´de kültür harcamaları geçen yıl bir önceki yıla göre yüzde 23.4 artışla 54 milyar 383 milyon 287 bin liraya ulaşırken, kültürel mal ihracatındaki artış dikkati çekti.
110 yıllık Haydarpaşa Garı´nda restorasyon sürüyor: Bizans dönemine ait kalıntılar bulundu
110 yıllık Haydarpaşa Garı´nda restorasyon sürüyor: Bizans dönemine ait kalıntılar bulundu
110 yıllık Haydarpaşa Garı´nda 2015 yılında başlayan restorasyon çalışmaları sürüyor. Peronların olduğu kısımda ve rayların altında erken ve geç Bizans dönemine ait arkeolojik buluntular çıktı.
Sakin Şehir Halfeti Turizimde Hedef Büyüttü
Sakin Şehir Halfeti Turizimde Hedef Büyüttü
Cittaslow Uluslararası Koordinasyon Komitesince 2013 yılında "sakin şehir" ağına dâhil edilen Şanlıurfa´nın Halfeti ilçesi, özellikle hafta sonları günlük 10 binin üzerinde yerli ve yabancı turiste ev sahipliği yapıyor.
Bursa Kızıkları Halk İnançları
Bursa Kızıkları Halk İnançları
Bursa Kızıkları alan çalışması, Oğuz halk kültürü bilhassa halk inançları kültürü araştırmalarından Dünya Avşarları ve Dünya Salurları çalışmalarından sonra 24 Oğuz boyunun yeni bir boyu ile ilgili çalışmasının ilk bölümlerinden birisidir.
Küreselleşmiş Bir Renminbi: Latin Amerika´yı Yeniden Şekillendirecek Mi?
Küreselleşmiş Bir Renminbi: Latin Amerika´yı Yeniden Şekillendirecek Mi?
Bu, ticaret ve yatırım ortaklarını daha fazla çeşitlendirmesi için Latin Amerika´ya eşsiz bir fırsat doğurabilir. Ancak, politika yapıcılar, birçok kişinin küresel mali piyasalarda girdap oluşturmasından ürktüğü ir para birimin doğuracağı olumsuzlukları kabul etmeliler.
İnsuyu Mağarası´nda Bekleyiş Sona Erdi
İnsuyu Mağarası´nda Bekleyiş Sona Erdi
Türkiye´de turizme açılan ilk mağara olarak tarihteki yerini koruyan İnsuyu Mağarası´nın tabiat parkı ilan edilmesine onay çıktı. Müjdeli haberi Orman ve Su İşleri Bakanı Veysel Eroğlu verdi.
Beyaz Kapadokya Büyülüyor
Beyaz Kapadokya Büyülüyor
Türkiye´nin önemli turizm merkezlerinden Kapadokya´da, kar yağışının ardından beyaza bürünen peribacaları, turistleri hayran bırakıyor.
3 Medeniyeti Yaşatacak Kule
3 Medeniyeti Yaşatacak Kule
Edirne´ye adını veren Roma İmparatoru Hadrianus döneminden günümüze kalan nadide eserlerden, 3 medeniyete ev sahipliği yapmış “Makedonya Saat Kulesi” restorasyon için Kültür ve Turizm Bakanlığının 2018 yatırım programına girmeye hazırlanıyor.
Antik Kent Misis Festivalle Tanıtılacak
Antik Kent Misis Festivalle Tanıtılacak
Lokman Hekim´in yaşadığı topraklarda 5 yıldır süren arkeolojik kazılarla gün yüzüne çıkan “Antik Misis Kenti”, 7 bin yıl sonra kültür sanat festivaline ev sahipliği yapacak.
Van Turizmi Eski Van Şehri İle Canlanacak
Van Turizmi Eski Van Şehri İle Canlanacak
Van Kalesi´nin güney yakasında, "Eski Van Şehri" olarak adlandırılan bölgede başlatılacak proje çalışması ile 19´uncu yüzyıla ait yapılar restore edilerek, turistlerin konaklayabileceği ve yöresel ürünleri satın alabileceği mekânlar haline dönüştürülecek.
Göbekli Tepe Unesco´da Kalıcı Olmak İstiyor
Göbekli Tepe Unesco´da Kalıcı Olmak İstiyor
Birleşmiş Milletler (BM) Bilim, Eğitim ve Kültür Teşkilatının (UNESCO), Dünya Mirası Geçici Listesi´ndeki varlıkları arasında bulunan, dünyanın bilinen en eski tapınak merkezi Göbeklitepe´nin gelecek yıl kalıcı listeye alınması bekleniyor.
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
DOLAR
13.6801
EURO
15.4548
İstanbul için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:34 08:20 13:17 15:37 17:55 19:29
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Röportaj Tüm Roportajlar
Kararmayan Vazolar: Eğer Altın kaplamalı çelik vazonuzun zamanla mat bir görünüm aldığından yakınıyorsanız, saf alkole batırılmış bir pamukla silerek, eski parlaklığına kavuşmasını sağlayabilirsiniz.

Püf noktası
Arıların başlarının üzerinde 3 küçük, ön tarafta ise 2 büyük olmak üzere toplam 5 gözleri bulunuyor.

İlginç bilgiler