Cumhuri İslami
Bazıları, Cenevre’deki nükleer ön anlaşmanın İran için bir zafer sayıldığı görüşünde çünkü yaptırımların bir bölümünün kaldırılmasıyla İran, yaklaşık olarak yedi milyar dolar değerindeki bloke edilmiş mallarına kavuşacak. Ancak daha büyük kazananın Türkiye olduğunu söylemek gerekir. Türkiye, Cenevre Anlaşması’ndan sonra kapılarını açarak İran’dan gelecek yatırımların akmasını bekleyebilir.
İran, 2012 yılında Türkiye’nin üçüncü ihracat pazarıdır. Aslında Türkiye şu anda 20 binden fazla ürünü İran’a ihraç ediyor. Bunlar arasında altın ve gümüş de bulunuyor. Bu arada Cenevre Anlaşması gereğince değerli metaların ticareti üzerindeki yaptırımlar kaldırılacak. Beyaz Saray, petro kimya ve otomotiv alanlarında yaptırımların hafiflemesinin İran hükûmetine 1,5 milyar dolar gibi bir ek gelir sağlayacağını tahmin ediyor. Ancak Reuters ajansının bildirdiğine göre bu çok yüzeysel bir hesaplama. Ekonomist Roubini Global, Türkiye’nin altın bir kapı olduğunu ve yılın yarısına kadar İran’ın yaptırımların olumsuz etkilerinden kurtulmasına katkı sağlayacağını belirtti.
Türkiye’nin İran’dan ithal ettiği altın, 2012 yılında bir milyar 600 milyon dolara ulaştı. Diğer bir deyişle altın ticareti üzerindeki yaptırımlar altı aylığına kaldırıldığı takdirde geçmişin deneyimleriyle İran, -altın karşılığında gaz alışverişi yeniden başladığı takdirde- dokuz milyar 600 milyon dolar gelir sağlayabilir. Bu arada Cenevre Anlaşması gereğince Türkiye, İran ile altın karşılığında gaz alma alışverişine yeniden başlayamaz. Bu anlaşma, İran’a mevcut nakitle Türkiye’den altın satın almasına olanak sağlayacak.
Diğer taraftan petrol bölümü de var. Türkiye bir kez daha ABD tarafından İran’a uygulanan yaptırımlardan muaf tutuldu. Türkiye, dördüncü kez bu muafiyeti elde etti böylece İran’dan petrol satın almayı sürdürebilir. Bu da Türkiye’nin İran’dan indirimli olarak satın alacağı petrol karşısında lira ödeyebileceği anlamına geliyor.
Tabii lira, nakit olarak İran’a verilmeyecek aksine İran’ın Türkiye’den satın alacağı ürünlerin alınması için Türk bankalarında kalacak. Şu anda Ankara, İran’dan petrol ithalatını yüzde 30 -bu da ABD yasaları gereğince yaptırımların ihlali sayılıyor- artırmak istediğini açıkladı. Böylece Türkiye’nin İran’dan yaptığı petrol ithalat oranı günlük 105 bin varilden 140 bin varile çıkacak. Bu arada Türk bankaları, Cenevre Anlaşması’nın hayata geçmesiyle İran ile finansal işlemlerini yapabilir. Bu girişimle Türkiye, bütçe açığının bir bölümünü telafi edebilir.
Sonuç olarak yaptırımların hafifletilmesi ve yaptırım sisteminin dağılması durumunda İran ile Türkiye arasındaki ticari ilişkilerin değerinin yıllık 30 milyar dolara ulaşabileceğini söylemek mümkün. (İran`da yayınlanan Cumhuri İslami gazetesi - 18 Ocak 2014)