AB, İlişkileri Canlandırma Niyetinde

Emre Peker, Laurence Norman

Avrupa Birliği’nden (AB) üst düzey üç yetkili, Rusya’dan Orta Doğu’ya jeopolitik değişimlerin taraflar arasındaki yıpranan bağlılığı sınadığı bir zamanda bağları canlandırma amacıyla Türkiye’nin üst düzey yetkilileriyle görüşmek üzere pazartesi günü ülkenin başkentine geldi.

Brüksel heyetinin Ankara seyahati, Birliğin Türkiye’ye son birkaç sene içindeki en üst düzey ziyaretine ve yeni Avrupa Komisyonu’nun komşusuyla uzun zamandır istikrarsız bir şekilde devam etmekte olan ilişkilerini düzeltme kararlılığına işaret ediyor.

AB yetkilileri, Türkiye ile ilişkilerin baştan başlatılmasına gerek olmadığında ısrar ederek bağların hâlâ güçlü olduğunu ve siyasi ilişkilerin çetin olsa bile hiçbir zaman yıpranmadığını ifade ediyorlar. Yetkililer, Birliğin Dış Politika Şefi Federica Mogherini, Genişlemeden Sorumlu Komiseri Johannes Hahn ve İnsani Yardım Komiseri Christos Stylianides’in bu ziyareti daha istikrarlı ve daha tahmin edilebilir bir ilişki kurmak için kullanmayı düşündüklerini ifade ediyorlar.

AB’nin, 28 ülkelik Birliğe aday Türkiye ile olan ortaklığını tekrardan ortaya koyma hamlesi, tarafların İslam Devletinin ilerleyişinden duyulan güvenlik endişesinin yol açtığı ortak tehditle karşı karşıya olduğu sırada gerçekleşti. Moskova, Türkiye ile olan ekonomik ve diplomatik bağlarını desteklemeye ve Ukrayna’daki faaliyetleri için Rusya’yı cezalandırmak isteyen Batı’nın çabalarını sarsmaya yönelik mücadelesine hız verirken Brüksel de Türkiye’yi kendi yanına çekmeye çalışıyor.

İki günlük ziyareti sırasında Türkiye’nin güneydoğusundaki mülteci kamplarına da uğrayacak olan Mogherini, “Türkiye ziyareti, AB-Türkiye ilişkisinin stratejik öneminin ve ortak çıkar ve zorlukların ışığında katılıma hız verme isteğimizin kuvvetli bir göstergesi.” şeklinde konuştu.

Fakat Türkiye’nin şimdiye kadar bir sonuç alamadığı AB ile üyelik katılım müzakereleri ve birbiriyle uyuşmayan siyasi gündemler, ilişkilerin yakınlaşmasını karmaşıklaştırabilir.

Mayıs 2012’de bir “pozitif gündem” başlatmaya yönelik benzer bir girişim, 2013 ortasında Türkiye’yi çalkalayan ülke çapındaki hükûmet karşıtı protestolar, yolsuzluk skandalları ve sosyal medya yasakları arasında hızla gözden düşmüştü.

Brüksel, polisin göstericilere yönelik sert önlemini demokratik bulmayarak ağır biçimde eleştirmiş, yolsuzluk davalarının ele alınışına dair endişesini dile getirmiş ve Türkiye’nin sosyal medyaya ilkbaharda kısa bir süre getirdiği yasakları da kınamıştı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da AB üyelerini Türkiye’de huzursuzluk yaratma suçlamasıyla karşılık vermiş, Mısır ordusunun Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi’yi demokratik olmayan bir şekilde görevden alması hakkında sessiz kaldığı gerekçesiyle Birliği yerden yere vurmuş ve Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad’ın devrilmesi önerisine destek vermemekle de eleştirmişti.

Yine de ilişkileri iyileştirmek için iki tarafın da nedenleri var. Bu haftaki ziyarette yer alan kişiler, Türkiye’nin sınırındaki kargaşa ve Kahire ile diğer yerlerdeki yeni rejimlerle soğuk ilişkileri göz önüne alındığında ülkenin komşuları arasında yeni pazarlar açma ve bölgesel konumunu yükseltme çabalarının iddialı gözüktüğünü söylüyorlar.

AB için de Rusya Devlet Başkanı’nın Ankara’yı geçen hafta ziyaret etmesinin ardından Türkiye ile ilişkilerini tekrardan ortaya koymak daha önemli hâle geldi.

Geçen pazartesi yapılan ortak bir basın konferansında Putin ve Erdoğan, Gazprom’un Bulgaristan’dan AB’ye uzanacak Güney Akım doğal gaz boru hattı planını Moskova’nın Türkiye’ye çekilecek bir hattın lehine olacak şekilde iptal edeceğini söylemişti.

Rusya’nın bu hamlesi, Brüksel’den daha fazla tavizler koparmak adına Erdoğan’ın elini güçlendiriyor. AB yetkilileri, bu haftaki gezi sırasında Avrupa’nın doğal gaz ithalatlarında Türkiye’nin bir transit ülke olma konumuna hız verme çabaları dâhil olmak üzere enerji ilişkilerini derinleştirmek için Ankara’ya baskı yapacaklarını söylediler. AB yetkilileri ayrıca, görüş ayrılıklarını ve endişeleri konuşmak için özel kanalların kullanılmasıyla son yıllardaki kamusal kargaşaları azaltmayı umduklarını da ifade ettiler.

Hem Türkiye hem de AB yetkilileri, görüşmeler öncesi, ziyareti olumlu gösterme çabasındaydılar. Ziyaretin istikrarlı ve gelişmiş bir diyalog kurmaya yönelik siyasi isteği göstereceğini söyleyen taraflar, daha güçlü diplomatik ortaklıkla birlikte ticaretten güvenlik ve enerjiye kadar çeşitli alanlarda daha iyi ilişkilerin kurulmasını umduklarını söylediler.

Londra Ekonomi Okulundan James Kerr-Lindsay “Türkiye-AB ilişkilerine genişleme açısından bakarsanız durum çok kötü ve iyiye gitmeyecek. Fakat komşuluk politikası perspektifinden bu yine de kayda değer bir ziyaret. Rusya, Orta Doğu ve bir ihtimal Kıbrıs gibi bölgelerde iletişim kanallarını açık tutmak önemli.” diyor.

Avrupa Komisyonu’nun yeni ekibi, gelecek beş sene için yeni AB üyesi düşünmedikleri ifade ederken Hahn, Türkiye’nin katılım müzakerelerinin yolunda gitmesine kendisini “adadığını” söyledi.

Bir Türk yetkili, “Komiserlerin göreve geldiklerinden bir ay sonra Ankara’yı ziyaret etmesi, burada çıkarları olduğunun bir işareti. Siyasi bir kararlılık göstermek, yeni bir sayfa açmaktan daha önemli.” dedi. (ABD, The Wall Street Journal - 08 Aralık 2014)