Avrupa Plastik Atıkları Türkiye´yi Nasıl İşgal Etti?

İster Paris´te, ister Londra´da, ister Roma´da tüketilsin, bir plastik şişenin Türkiye´deki ömrünü bitirme şansı oldukça yüksektir. Çin gibi Asya ülkeleri artık Batı ülkelerinin çöp tenekesi olmayı reddederse, Türkiye bunları büyük oranda ithal etmektedir. Çevre aktivistleri sahada vahşi çöplüklerin çoğalmasını ve aynı zamanda geri dönüşüm tesislerinde çıkan yangınları kınıyor.

Türkiye bu atıkları geri dönüştürmek için ithal etmekte ve böylece ekonomisine faydalı hammaddeler yaratmaktadır. Bu kazançlı bir ticarettir. Türkiye Geri Dönüşümcüler Derneği´ne (Gekader) göre, 2020´de Türkiye 128 milyon dolar değerinde plastik atık ithal edecek ve 1,2 milyar dolar değerinde geri dönüştürülmüş plastik ürün ihraç edecekti. 2018´in başından bu yana değişen şey, Çin´den başlayarak büyük Asya ithalatçılarının geri dönüştürülebilir atıkların çoğunu satın almayı bırakmasıdır.

Ayda 43.000 ton atık ithal ediliyor

Böylece Avrupa ülkeleri, ithalat hacmini artıran Türkiye´ye yöneldi. Ve rakamlar etkileyici. Geçen yıl Türkiye, 2018´den önce sadece 4.000 ton iken, ayda yaklaşık 43.000 ton atık ithal etti. Ülke,  Avrupa´nın en büyük plastik atık ithalatçısı haline geldi . Bu atık, her yıl 84 milyon Türk tarafından üretilen 4 ila 6 milyon tona ektir.

Ancak her şey geri dönüştürülmez. Bu, bir Fransız donmuş gıda devinden gelen ambalajlara veya çevre STK´ları tarafından düzenli olarak keşfedilen vahşi çöplüklerde yatan bir İngiliz süpermarket zincirinden poşetlere dönüşüyor.

Geri dönüşüm tesislerinde çıkan yangınların sayısı patlıyor

STK Greenpeace bu nedenle sınırlarda ve ülke içinde toplu kontrolleri kınıyor. İthal edilen plastiklerin nihayetinde geri dönüştürülemez olduğu veya yetkili makamların lisansı altında çalışan geri dönüşüm şirketlerinin nihayetinde ithal ettikleri her şeyi geri dönüştürme araçlarına sahip olmadığı sıklıkla görülür. Bir kısmı son yıllarda kapanmış olan yasadışı faaliyet gösteren işletmeler de var.

Ancak plastik geri dönüşüm fabrikalarındaki yangınların sayısı hızla arttığından, bu sadece sinek devrilme değildir. Adana Çukurova Üniversitesi plastik kirliliği uzmanı Sedat Gündoğdu´nun yaptığı açıklamaya göre, geçen yıl plastik atık işleme merkezlerinde her üç günde bir yangın çıktı: 2019´da 33 olan yangınlar, 2020´de 65´e ve 2021´de 121´e yükseldi. çoğu yangının gece başladığını gözlemler. Uzmanlara ve çevre aktivistlerine göre, bazı şirketler normalde yakma tesislerine gönderilmesi gereken geri dönüştürülemeyen atıkları elden çıkarmanın ucuz bir yolunu bulmuş olabilir.

Bu fenomenle karşı karşıya kalan yetkililer tepki vermeye karar verdiler. Ekim 2021´den bu yana, kundakçılıktan suçlu bulunan sektördeki herhangi bir şirketten faaliyet izninin geri çekilmesini öngören bir düzenleme var. Ancak yetkililer, kontrolleri gerçekleştirecek araçlardan ve hepsinden önemlisi, bu büyük Avrupa atık ithalatını frenleyecek siyasi iradeden yoksundur. Sinek çöplüklerinin görüntülerinin yayınlanmasının neden olduğu tepkiyle karşı karşıya kalan Türkiye, Mayıs 2021´de plastik atık ithalatını yasaklamıştı. Sonrasında yasak kaldırılmıştı.