Erdoğan İran´da Putin ile Görüşecek

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin´in Salı günü başlayacak olan İran ziyareti, Moskova´nın Ukrayna´daki öğütme kampanyası sırasında ABD ve Avrupa´ya meydan okumasının bir parçası olarak bölgesel ağır sıkletlerle bağları derinleştirmeyi amaçlıyor.

Rus tanklarının Şubat ayında komşusuna girmesinden bu yana sadece ikinci yurtdışı gezisinde Putin, İran Cumhurbaşkanı Ebrahim Raisi ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Suriye´deki çatışma ve BM- küresel gıda krizini hafifletmek için Ukrayna tahıl ihracatını yeniden başlatma önerisini destekledi.

Batı, Rusya´ya yaptırımları yığarken ve maliyetli kampanya sürüncemedeyken, Putin, ciddi ABD yaptırımlarının hedefi olan ve potansiyel bir askeri ve ticari ortak olan Tahran ile bağları güçlendirmeye çalışıyor. Beyaz Saray´ın iddiasına göre, Rus yetkililer son haftalarda Tahran´ın silah kapasiteli insansız hava araçlarını Ukrayna´da kullanmak üzere gözden geçirmek üzere İran´ın merkezindeki bir hava sahasını en az iki kez ziyaret etti.

Ancak belki de en önemlisi, Tahran, Putin´e Rusya-Ukrayna ihtilafının barışçıl bir çözümü konusunda arabuluculuk görüşmelerine yardım etmenin yanı sıra Karadeniz üzerinden Ukrayna tahılının önündeki engeli kaldırmak için müzakerelere yardımcı olmaya çalışan Erdoğan ile yüksek bahisli bir görüşme için bir şans sunuyor. 

NATO üyesi olan Türkiye, Azerbaycan, Libya ve Suriye´deki kanlı çatışmalarda kendisini Rusya´nın karşısında bulmuştur. Ancak Türkiye, Kremlin´e yaptırım uygulamadı ve bu da onu Moskova için şiddetle ihtiyaç duyulan bir ortak haline getirdi. Kaçak enflasyon ve hızla değer kaybeden bir para birimi ile boğuşan Türkiye, aynı zamanda Rusya pazarına da güveniyor.

Toplantının Putin´in yerel izleyicileri için de sembolik bir anlamı var, Rusya´nın giderek yalnızlaşmasına ve Batı ile daha derin bir çatışmaya girmesine rağmen uluslararası nüfuzunu gösteriyor. ABD Başkanı Joe Biden´ın Tahran´ın bölgedeki başlıca rakipleri İsrail ve Suudi Arabistan´ı ziyaret etmesinden birkaç gün sonra geldi.

Biden, Kudüs ve Cidde´den İsrail ve Arap ülkelerini, Amerika´nın bölgeden çekildiği algısıyla genişleyen Rus, Çin ve İran etkisini geri itmeye çağırdı.

Zor bir satış oldu. İsrail, Rusya´nın Suriye´deki varlığı, İsrail´in kuzeydoğu komşusu ve sık sık hava saldırılarının hedefi olan Putin ile iyi ilişkiler sürdürüyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, Moskova ile enerji ittifakları tarafından onaylanan bir planın ötesinde daha fazla petrol pompalamayı şimdiye kadar reddettiler.

Ancak tüm ülkeler - uzun süredir devam eden rekabetlerine rağmen - eski Başkan Donald Trump´ın Tahran´ın dünya güçleriyle atom anlaşmasını terk etmesi ve ezici yaptırımları yeniden başlatmasından bu yana nükleer programını hızla ilerleten İran´a karşı daha yakın olma konusunda anlaşabilirler. Anlaşmayı geri getirme görüşmeleri çıkmaza girdi. Biden, seyahatinde son çare olarak İran´a karşı askeri güç kullanmaya istekli olacağını söyledi. 

Batı ve bölgesel rakipleri tarafından köşeye sıkıştırılan İran hükümeti, uranyum zenginleştirme çalışmalarını hızlandırıyor, muhalefeti çökertiyor ve İran para biriminin, riyalin düşmesini önlemeye yönelik iyimser, katı tutumlarla manşetlere çıkıyor. Görünürde yaptırımların hafifletilmesi olmadan, Moskova karaborsa petrol ticaretinde Tahran´ın altını oyuyor gibi görünse bile, İran´ın Rusya ile olan taktik ortaklığı hayatta kalmanın bir parçası haline geldi.

İran Dışişleri Bakanı Hossein Amirabdollahian Twitter´da yaptığı açıklamada, 'İran dinamik diplomasinin merkezi' dedi ve toplantıların 'ekonomik işbirliğini geliştireceğini, siyasi çözüm yoluyla bölgenin güvenliğine odaklanacağını ... ve gıda güvenliğini sağlayacağını' da sözlerine ekledi.

İran parlamentosunun etkili ulusal güvenlik ve dış politika komitesi üyesi Fadahüseyin Maleki, Pazartesi günü Rusya´yı İran´ın 'en stratejik ortağı' olarak nitelendirdi. Onun yorumları, Rusya´nın II. Dünya Savaşı sırasında İran´ı işgalinden kaynaklanan onlarca yıllık düşmanlığı ve sonrasında İran´ı terk etmeyi reddetmesini yalanlıyordu. 

Putin´in dışişleri danışmanı Yuri Ushakov Pazartesi günü yaptığı bir brifingde İran´ı 'Rusya için önemli bir ortak' olarak nitelendirerek, ülkelerin 'ilişkilerini yeni bir stratejik ortaklık düzeyine taşıma arzusunu' paylaştığını söyledi.

Ushakov, Putin´in Tahran´a yapacağı beşinci ziyarette, İran´ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney ile 'güvenli bir diyalog' içinde bulunacağını söyledi. Bakan ayrıca, Rusya´nın kilit imzacılarından biri olduğu Tahran´ın nükleer anlaşması da dahil olmak üzere Başkan Raisi ile görüşecek. Liderler Ocak ayında Moskova´da ve geçen ay da Türkmenistan´da bir araya geldi.

Üç cumhurbaşkanı arasındaki görüşmelerin odak noktası, İran ve Rusya´nın Devlet Başkanı Beşar Esad hükümetini desteklediği ve Türkiye´nin silahlı muhalefet gruplarını desteklediği Suriye´deki on yıllık çatışma olacak. Rusya, 2015 yılında çatışmaya müdahale ederek, çabalarını Lübnan´daki Hizbullah militanları ve İran güçleriyle bir araya getirdi ve hava gücünü Esad´ın acemi ordusunu desteklemek için kullandı ve nihayetinde gidişatı kendi lehine çevirdi.