İlk yapay uydu Sputnik 1´in yörüngeye fırlatılışının 60. yıldönümü

Sputnik 1 uydusu Kazakistan´daki Baykonur uzay üssünden ilk kıtalararası balistik füze R-7 Semyorka ile fırlatılmıştı. R-7 füzesindeki iticide meydana gelen arıza nedeniyle neredeyse başarısız olacak fırlatma işlemi, uçuş kontrol sisteminin roketin güzergâhını düzeltmesi neticesinde başarıyla gerçekleştirilebilmişti. 

Uydu, Dünya´nın yüzeyinden 215 ilâ 865 kilometre uzaklıktaki alçak yörüngeye yerleşmişti.

DÜNYA´DAN ÇIPLAK GÖZLE GÖRÜLÜYORDU

Modern standartlarla karşılaştırıldığında çok da etkileyici olmayan Sputnik 1 uydusunun top benzeri metalik bir gövdesi ve 4 ayağı vardı, 83 kilogram ağırlığındaydı ve bipleme dışında hiçbir şey yapamıyordu.

Ancak uyduda bulunan radyo vericisi operatörler tarafından izlenme imkânı veriyordu. Operatörler, bu sayede Dünya´nın İyonosfer katmanındaki elektron yoğunluğu hakkında bilgi sahibi olabiliyordu.

Sputnik 1´in yansıtıcı yüzeyi Dünya´dan çıplak gözle görülebilmesini sağlıyordu. 22 gün sonra da Sputnik´in bataryaları tükendi ve radyo sinyalleri durdu.

69.201.792 kilometre mesafe kat eden uydu 8 Ocak´ta da Dünya´nın atmosferinde yandı.

´SOVYETLER, ABD´Yİ GERİDE BIRAKTI´

ABD de Aralık 1957´de Vanguard TV3 roketiyle yörüngeye bir uydu fırlatmaya çalıştı ancak başarısız oldu. ABD, Şubat 1958´de Explorer 1 uydusunu uzaya gönderene kadar bu alanda bir başarı edinemedi. 

Öte yandan Sputnik 1 uydusu yalnızca metal bir toptu, ancak insanlığın uzayı keşfine yönelik bugün hâlâ açık olan kapıyı araladı.

Dönemin ABD Başkanı Dwight D. Eisenhower, 1958 yılında Sputnik 1 ve daha sonraki Sputnik 2 uydusunun Sovyetler Birliği´nin, ABD ve dünyanın geri kalanını uzay konusunda gelişmelerde geride bıraktığını söylemişti.

UZAY YARIŞI BAŞLADI

Washington, Sovyetler Birliği´nin bu alandaki başarısına ABD Uzay ve Havacılık Dairesi (NASA) ve Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı´nı (DARPA) kurarak karşılık verdi. 

Daha sonra da Sovyetler Birliği ile ABD arasında başlayan uzay yarışı tüm hızıyla devam etti. Bu yarış sırasında uzaya ilk kez bir canlı (köpek Layka) gönderildi, yörüngeden Dünya´nın ilk fotoğrafı çekildi (Explorer 6 ile 1953 yılında), uzaya ilk kez bir insan ayak bastı (Yuri Gagarin, 1961), uzaya ilk kez bir kadın gitti (Valentina Tereşkova, 1963), Ay´a ilk kez bir insan ayak bastı (Neil Armstrong, 1969).

GÜNÜMÜZDE DÜNYA YÖRÜNGESİNDE 1400´DEN FAZLA YAPAY UYDU BULUNUYOR

Uzay yarışı, ABD ile Sovyetler´in işbirliği yaptığı Apollo-Soyuz Test Projesi ile son buldu. Günümüzde Dünya´nın yörüngesinde 1400´ü aşkın yapay uydu bulunuyor.

Bu uydular dünyadaki diğer insanlarla iletişim kurmamızı, uzay ve gezegenimizi araştırmamızı sağlıyor. Uydular sayesinde cep telefonları ve araçlardaki GPS ile yer bulma gibi imkânlardan da yararlanılabiliyor.

Tüm bunlar Sputnik 1 olmadan imkânsızdı.