İnsanlık Vazifesi

Susanne Güsten

Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan yayımladığı bir resmî mesajla Birinci Dünya Savaşında Ermenilere yönelik toplu katliamı anan, ülkesinin tarihindeki ilk başbakan oldu. Erdoğan çarşamba günü Ankara`da yapılan bir resmî açıklamada, 'Acıların anılmasının bir insanlık vazifesi' olduğunu vurguladı. Gözlemcilere göre her ne kadar bu açıklama soykırımın kabulü veya bir özür anlamına gelmese de önemli bir adımdır.

Başbakan Soykırım Kavramını Kullanmaktan Kaçınıyor

24 Nisan 1915 tarihinde, bugünkü Türkiye Cumhuriyeti`nin selefi olan Osmanlı İmparatorluğu`nda Ermenilerin tehciri başlamıştı. Ermeniler ve uluslararası araştırmacıların büyük bir kesiminin inancına göre 1917`ye kadar devam eden katliamlar ve ölüm yürüyüşleri, Ermeni halkının yok edilmesi hedefiyle yapılmış bir soykırımdı. 1,5 milyon kadar insanın öldüğü ileri sürülüyor. Soykırım suçlamasını reddeden Ankara, savaş koşullarında yaşanmış bir trajediden söz ediyor ve kurban sayısını çok daha düşük gösteriyor.

Erdoğan çarşamba günü yaptığı açıklamada kurbanların acılarını paylaştığını vurguladı ve geride kalanlara taziyede bulundu. Ermenilerin sürülmesi gibi olayların 'gayriinsani' olduğunu belirtti. Osmanlı İmparatorluğu`ndaki tüm halk gruplarının o dönemde acılar yaşadığını söyledi. Soykırım kavramına gönderme yaparak bir 'acılar hiyerarşisine' karşı olduğunu ifade eden Erdoğan, olayların incelenmesi için bir Türk-Ermeni tarihçiler komisyonu kurulması önerisini yineledi.

Londra`da yaşayan ve bir Türkiye uzmanı olan Zira Meral, Erdoğan`ın açıklamasını 'küçük ama kapsamlı bir adım' olarak memnuniyetle karşıladı. Twitter üzerinden, Türkiye`nin, kötü şeyler yaşandığını uzun bir süre inkâr ettiğini yazan Meral, şimdi ise Ankara`nın 'gerçekten kötü şeyler yaşandığını itiraf ettiğini' belirtti. Eski diplomat Özdem Sanberk ise Ankara`nın ilk kez konuya empatiyle yaklaştığını kaydetti. Öte yandan Türk hükûmeti Erdoğan`ın açıklamasını Ermenice olarak da yayımladı ki bu da alışılmadık bir adım.

Erdoğan`ın taziye bildirisi, önümüzdeki yıl soykırımın 100. yıl dönümü hazırlıklarıyla da bağlantılı görülebilir. Ankara, soykırım iddiasında bulunanlara olabildiğince az saldırı alanı sunma gayretinde. Uzman Meral`e göre, anlaşılan hükûmet Türk kamuoyunu gelecekte soykırımın tanınmasına hazırlıyor ancak oraya giden yol daha çok uzun. Erdoğan kısa vadede ABD Başkanı Barack Obama`nın bu perşembe anılan Ermeni Günü`nde ABD`nin geleneksel mesajında 'soykırım' kavramını kullanmasını engellemek istiyor. Türkiye Başbakanı`nın açıklamasından sonra bunun gerçekleşmesi pek beklenmiyor. (Almanya, Der Tagesspiegel - 24 Nisan 2014)