Irak´ta Seçim Süreci ve Şii Grupların Pozisyonu

Irak, IŞİD´ın askeri olarak ülke topraklarında bitirilmesiyle birlikte yeni bir döneme girmiştir. Özellikle IŞİD sonrası süreçte Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi´nin (IKBY) bağımsızlık referandumu sonrasında Irak merkezi hükümetinin Kerkük ve çevresindeki tartışmalı bölgelere yönelik yaptığı operasyonla birlikte bu bölgelerde kontrolü sağlamış olmasıyla Irak´ta yeni bir siyasi sürecin başladığını söylemek mümkündür. Bu havada seçim periyoduna giren Irak, 12 Mayıs 2018´de yapılması planlanan seçimlere odaklanmıştır. Bu arada 2017 yılında yapılması gereken yerel seçimlerin (il meclisi seçimleri) de daha önce Irak´ta genel seçimlerle birlikte yapılacağı açıklanmasına rağmen, daha sonra Irak Bakanlar Kurulu´nun kararı ile 22 Aralık 2018 tarihine ertelendiği duyurulmuştur.  

Seçim öncesi süreçte Irak Bağımsız Yüksek Seçim Komiserliği (IBSYK) tarafından seçimlere katılmak üzere 204 parti tescil edilirken, bu 204 partiden 143´ünün içerisinde yer aldığı 27 farklı koalisyon seçimlerde iktidarı elde etmek için yarış yapacaktır. Uzun süre milletvekili adaylarının nitelikleri konusunda yaşanana tartışmalar, seçim öncesi siyasetin en önemli konularından biri haline gelmiş ve milletvekili adaylarına en az lisans mezunu olma şartı getirilmiştir. Bu konu Irak Parlamentosu´nda tartışma yaratmış ve bazı bir kısım milletvekillerinin hazırladığı bir yasa tasarısı ile aday listelerinin yüzde 20´lik kısmına lisans mezuniyetinden muafiyet getirilmiştir. 11 Şubat 2018´de Irak Parlamentosu´nda yapılan oylamada bu yasa kabul edilirken, yasaya itirazlar nedeniyle Federal Yüksek Mahkeme´nin kararı beklenmiştir. Federal Yüksek Mahkeme de 14 Şubat 2018 tarihinde verdiği kararla yasanın geçerli olduğuna hükmetmiştir. Mevcut durumdaki Irak Parlamentosu´nda bulunan 328 sandalye, Feyli (Şii) Kürtlere de 1 sandalye kota verilmesiyle 329´a çıkartılmıştır. Böylece Irak´taki azınlıklar için ayrılan kota sandalye sayısı 9 olmuştur. Irak´ta kota sandalyesi bulunan Hristiyanlar, Yezidiler, Şebekler ve Feyli Kürtler kendi adayları için oy verecektir.12 Mayıs´ta yapılması planlanan seçimlere 7 binden fazla milletvekili adayının katılması söz konusudur. Bu durum daha önceki seçimlere göre benzerlik taşısa da seçime çok farklı bir ortamda girilmesi 12 Mayıs´ta yapılması planlanan seçimleri her zamankinden daha önemli ve farklı kılmaktadır. Zira IŞİD´in Irak´taki hakimiyetinin sona ermesinin ardından yapılacak ilk seçim olması itibariyle başlı başına bir köşe taşı niteliğindedir. Ayrıca IKBY´nin bağımsızlık referandumuyla birlikte bölünme noktasına gelen Irak´ta referandum sonrası yaşanan gelişmeler, Erbil ve Bağdat ilişkilerini farklılaştırmış durumdadır. Bağdat´ın 2003´ten sonra tartışmalı bölgeler olarak ifade edilen başta Kerkük olmak üzere Musul, Selahaddin ve Diyala´nın bir bölümünde yeni bir siyasi mücadele söz konusu olacaktır.

Ancak halk ile siyasi düzlem arasındaki makas gittikçe açılmaktadır. Halkın siyasetçilere güvenin azaldığı, bu nedenle de toplumun sandığa gitme konusunda kararsız olduğu söylenmektedir. Siyasi gruplar arasındaki bölünme ve ayrışmalar nedeniyle halkın siyasetten uzaklaşmasına neden olmuştur. Zira bu siyasetçilerin de bu güven eksikliğinin farkında olduğu görülmektedir. Siyasi grupların büyük bölümü, yenilikten ve yeni kişiler üzerinden siyaset üretme çabasındadır. Pek çok siyasi grup bu nedenle yeni isimleri milletvekili adayı olarak gösterecektir.

Bununla birlikte Irak´ta ciddi bir söylem değişikliğinin göze çarpmaktadır. Mezhepçilikten uzak bir siyasi söylemin yükselişe geçtiği Irak´ta daha çok vatan üzerinden milliyetçi, yenilikçi ve liberal söylemlerin benimsenmeye başladığı görünmektedir. Daha da önemlisi mezhepçilikten uzaklaşmanın sadece söylem boyutunda kalmayıp halk arasında gerçekliği dönüşmüş olmasıdır. Görüştüğümüz pek çok kişi Şii ve Sünni halkın artık birbirini daha iyi anladığını ifade etmiştir. Hatta Bağdat gibi büyük ve karma bir nüfusun yaşadığı vilayetlerde daha önce Şii ve Sünnilerin birbirlerinin mahallelerine geçemediği, ancak şimdi neredeyse hiçbir sorun yaşanmadığı belirtilmektedir. Bu yumuşama sosyal hayatta da kendini göstermektedir. Zaman zaman yaşanan terör saldırılarına rağmen, IŞİD´in askeri olarak bitirilmesi sebebiyle halkın mutlu ve geleceğe dair umutlu olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Özellikle Irak´ın en tehlikeli vilayetlerinden biri olarak ifade edilen başkent Bağdat´ta sosyal yaşamın ciddi bir biçimde canlılık kazandığı görülmektedir. Yeni açılan alışveriş merkezlerinde dünya çapındaki mağazaların birer birer kendini göstermeye başlaması Irak´taki hayatın normale dönüş sinyalleri olarak algılanmaktadır. Bu alışveriş merkezlerine eşlik eden batı tarzı yeni restoran ve kafelere yönelik ilginin artması, hatta hemen her gün yeni bir açılış yapılarak açık hava konserlerinin verilmesi sosyal yaşamın farklılaşmaya başladığına yönelik sinyaller vermektedir. Ancak bu farklılaşmanın bazı tehlikeleri de bünyesinde barındırdığını söylemek yanlış olmayacaktır. Öyle ki değişimin hızı, halkın sosyal savrulmaya doğru itebilecek boyutlara ulaşmış durumdadır ve hatta Irak halkı için aşırı denebilecek niteliktedir. Geçmişinde modernitenin izleri bulunan Irak´ın 1991 ve 2003 sonrası içine kapanık hale ve muhafazakar hale gelmesinin yanı sıra, radikal İslamcı akımların da ülkedeki yükselişi dikkate alındığında, hızla yaşanan söz konusu sosyalleşmenin, Irak toplumu açısından yeni bir çatışma olasılığına dönüşme ihtimali göz ardı edilmemelidir. Daha açık bir ifadeyle, Irak´taki sosyalizasyonun boyutu ve sindirilememesi durumunda yenilikçi ve liberal görüşlerin, radikal İslamcı akımlarla karşı karşıya gelmesi olasılığı bulunmaktadır. Bu nedenle İslamcı radikal olarak bilinen Bedir Örgütü, Asaib Ehlül Hak gibi bazı Şii milis grupların, bir liste oluşturarak seçimlere giriyor olması, önümüzdeki süreçte halkın dini söylemlere karşı duruşunu arttırma ihtimalini beraberinde getirdiği gibi, söz konusu grupların da halkı karşı duruşu nedeniyle daha fazla radikalleşme eğilimi göstermesi ihtimali göz ardı edilmemelidir.

Yazının devamı için :  http://orsam.org.tr/orsam/DPAnaliz/14566?dil=tr