İran, Suriye İkilemi Yaşıyor

Jeff Seldin

İran, Suriye’de kimyasal silah kullanıldığı iddialarıyla ilgili olarak dikkatli bir dil kullanırken, uluslararası kamuoyuna karşı sert söylemlerini sürdürüyor. İran, Batı’da müttefiki Suriye’ye yönelik askeri operasyon planları yapılırken, eski ittifaklarla Batı’yla iyi ilişkiler kurma arasında zor bir tercihle karşı karşıya.

Kimyasal silah saldırısı sonrası acı çeken insanların görüntülerini tüm dünya korkunç bir vahşet olarak tanımladı.

Suriye hükümetini suçlamadan kimyasal silah kullanımını kınayan genel bir açıklama yayınlayan İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, sessizliğini koruyor.

Radyo Ferda’nın eski savunma muhabiri Hüseyin Aryan, Amerika’nın Sesi Farsça Bölümü’ne Ruhani’nin başka seçeneği olmadığını söyledi: “Seçildiğinde uluslararası ilişkiler açısından ılımlı bir yaklaşım sergileyeceğini açıklayan bir cumhurbaşkanı olarak Ruhani, saygınlığına gölge düşürmek istemiyor.”

Suriye’de tırmanan kriz, İran’ın batı ve Amerika’yla ilişkilerini geliştirme konusundaki niyetini de ortaya koyacak.

Ruhani’nin cumhurbaşkanı seçilmesi beraberinde batıyla ilişkileri geliştirme yanlısı bir dışişleri bakanı getirdi ve İran ekonomisini sarsan yaptırımların kaldırılması için Tahran yönetimi tartışmalı nükleer programıyla ilgili söylemlerini yumuşattı.

Yine de Suriye hükümetine karşı askeri müdahale çağrıları arttıkça İran Suriye’yi daha çok savunmaya başladı.

Amerika Barış Enstitüsü’nden Steven Heydemann’a göre bunun nedeni Tahran yönetiminin kaybedecek çok şeyi olması: “İran, Suriye’de ayaklanma başladığından beri çoğu zaman rejimin ayakta kalması için herşeyini ortaya koyacak kadar Esat rejiminin önemli bir müttefikiydi.”

İran’ın Hasan Nasrallah tarafından yönetilen Hizbullah gibi militan kanadı gerekirse Suriye için savaşma sözü verdi.

Michael Rubin, Amerika Enterprise Enstitüsü uzmanı. Rubin, “Bütün bu yaşananlarda Hizbullah elbette İran’ın temsilcisi gibi davranacak. Ama geçtiğimiz haftalarda gördük ki, Hizbullah gücünü giderek kaybediyor,” şeklinde konuşuyor.

Esat rejimini savunmak için Şii bölgelerinden Suriye’ye savaşmak için militanların gittiği Irak’ta da İran’ın etkisi kendini gösteriyor.

Ürdün’deki gibi Suriyeli mülteci kamplarında İran’a karşı öfke giderek büyüyor. Suriyeli bir sığınmacı, Şam yakınlarındaki kimyasal silah saldırısından İran ve Hizbullah’ın da sorumlu olduğunu savunuyor.

İran şimdilik kararlı görünüyor. Dini lider Ayetullah Hamaney Amerika’nın Suriye’ye müdahalesinin bir felaket olacağı uyarısında bulundu.Suriye’deki savaşın dozu giderek artarken, İran bölgedeki etki alanını dikkatle korumaya odaklanmış görünüyor.

Pentagon Suriye Senaryolarını Değerlendiriyor

Bu arada Amerika, bölgeye konuşlandırdığı savaş gemileriyle Suriye’yi vurmaya hazırlanırken, komutanlar da harekatın gerçekleşmesi durumunda kısa ve uzun vadeli hedeflerini ortaya koymaya başladı.

Amerika’nın ana hedefi, Suriye’nin savunma gücünü zayıflatarak, Beşar Esat’ı çekilmeye ikna edecek pazarlık kozunu kullanmak.

Genelkurmay Başkanı Orgeneral Martin Dempsey, önceki gün senatoda, ölçülü ve sınırlı bir operasyonun ilk adım olduğunu söyledi: “Amaç, Esat rejimini bir daha kimyasal silah kullanmaktan caydırmak ve kullanma gücünü elinden almak.”

Amerika bunun için Cruise füzelerini Suriye devletine ait stratejik hedeflere kilitlemiş durumda. Halen Doğu Akdeniz’de devriye gezen altı savaş gemisinden dördünde 40 cruise füzesi mevcut.

Washington bölgede devriye gezen gemi sayısını iki katına çıkardı.

Ayrıca çıkarma ve helikopter gemisi San Antonio da bölgeye gönderildi.

Bunun dışında uçak gemisi Nimitz ve filosu da Kızıldeniz’de hazır bekliyor.

Yönetim şimdilik kapsamlı bir harekat düşünmüyor. Ancak gözlemcilere göre, ilk füzeyi ateşlediği zaman Amerika Suriye iç savaşında taraf olacak. Bundan sonraysa çatışmalardan uzak durmak son derece zor olabilir:

Benjamin Friedman, “Şimdilik Suriye’de rejim değişikliği istemediğimizi söylüyoruz. Ama devlete ait stratejik hedefleri bombalamaya başladığımız andan itibaren Esat rejimini devirmek isteyen isyancılara destek vermiş, dolayısıyla biz de rejimi devirmeye çalışanlara katılmış olacağız. Sadece bunu daha dolaylı yollardan yapacağız,” şeklinde konuşuyor.

Dışişleri Bakanı John Kerry, Senato Dış İlişkiler Komisyonu’nda, eğer Suriye’nin kimyasal silahları militanların eline geçer ya da ülke toptan bir kargaşaya sürüklenirse, bu ülkeye asker gönderme seçeneğinin değerlendirileceğini, ama bunun şimdilik bir senaryodan ibaret olduğunu söyledi.

Suriye’ye olası müdahale birkaç saat ya da birkaç gün sürebilir. Ama Pentagon uzmanları, uzun vadeli olası sonuçlara göre de planlama yapıyor.

Amerikan kuvvetleri Suriye ordusunun zaten zayıflamış olması yüzünden mukavemet beklemiyor. Ancak olası direnişin İran tarafından desteklenen Hizbullah ya da diğer militan örgütlerden gelmesi ve bu militanların kolay hedef olarak İsrail ve Amerika’nın bölgedeki müttefiklerini seçme olasılığı kuvvetli.