İslam İle Yeniden Başlatılan İlişkiler

Deborah Ball

Seçilmesinden iki hafta sonra Papa Fransuva, Roma’da “kutsal perşembe ayini” için bir çocuk tutukevinde 12 kişinin ayaklarını yıkadı. Ayin için seçilenler arasında bir Müslüman kız vardı.

76 yaşındaki Papa’nın diz çöküp kızın ayaklarını öpmesi, açık bir mesaj gönderdi: Papa XVI. Benedict devrini karakterize eden ve 2006’da İslam’ı şiddetle ilişkilendiren konuşmasıyla zirveye çıkan gerilimin ardından yeni Papa, Katolikliğin Müslüman dünyasıyla ilişkilerini yeniden başlatmaya niyetli.

Bir buçuk yıl sonra Papalık, Müslüman liderleri, İslam Devletinin (İD) dinî azınlıklara karşı zulümlerini kınamaya ve Hristiyanların dinî özgürlüklerini garantiye almak için daha fazla şey yapmaya çağırırken Vatikan’ın çabalarının sınırları test ediliyor.

Papa’nın bu hafta, bir zamanlar güçlü olan Hristiyanların giderek azaldığı ve şimdi ise Müslüman bir çoğunluğun kamusal alanda daha fazla hak talebinde bulunduğu Türkiye’ye yapacağı ziyaret önemli bir örnek teşkil ediyor.

Bu, Papa’nın Müslümanların çoğunlukta olduğu bir ülkeye dördüncü ziyareti ancak 82 milyon nüfusunun yüzde 99’u Müslüman olan Türkiye, sözü edilen ülkelerin en büyüğü. Üç günlük seyahati sırasında Papa Fransuva, Ankara ve İstanbul’u ziyaret edecek, Müslüman ve Ortodoks Hristiyan liderlerin yanı sıra Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan dâhil üst düzey Türk siyasetçilerle görüşecek.

Ayrıca 17. yüzyılda yapılan, İstanbul’un başlıca camisi Sultan Ahmet Camii’ni ve Papa’nın karşı karşıya olduğu güçlüklerin de açık bir sembolü olan, İstanbul’un ikonik kent simgesi Ayasofya’yı ziyaret edecek. Şimdi bir müze olan Ayasofya, bir camiye dönüştürülmeden önce yüzyıllarca Doğu Ortodoks katedraliydi. Bazı Müslüman liderler, müzenin yeniden cami olması için çağrı yapıyor ve bu, Türkiye’deki Hristiyanları endişelendiren bir ihtimal.

Seçildiğinden bu yana Papa, genellikle Müslüman dünyasına iyi niyet gösterisinde bulundu. Orta Doğu ziyareti sırasında kortejine bir imamı dâhil etti. İtalya dışındaki ilk Avrupalı ülke ziyareti için Müslüman çoğunluğa sahip Arnavutluk’u seçti ve ramazanın bitişi münasebetiyle Müslümanlara bir saygı mesajı gönderdi. Papalığı için yazdığı uzun manifestoda şu ifadelere yer verdi: “Gerçek İslam ve Kur’an’ın doğru okunuşu, şiddetin her şekline karşıdır.”

Lübnan’daki Ulusal Hristiyan-Müslüman Diyalog Komitesi Genel Sekreteri Muhammet Sammak, “Fransuva bir diyalog adamı ve İslam dünyasıyla yeni bir sayfa açmak istiyor. Bütün Arap dünyasında çok olumlu bir imajı var.” dedi.

Batı ile Doğu arasında uzun zaman bir köprü olan Türkiye, sınırlarındaki mezhep ihtilafı devam ederken kimliğini bir uzlaşı modeli olarak geliştirmek istiyor. Türkiye, Irak ve Suriye’den 1,5 milyonun üzerinde mülteciyi kabul etti. Dindar Müslüman Erdoğan, bir model olarak sunduğu ve Papa’nın yüceltmeyi tercih edebileceği bir İslami demokrasi geliştirdi.

Notre Dame Üniversitesi Öğretim Üyesi Maurizio Albahari, Cumhurbaşkanı’nın partisinin, “temelde Müslüman bir ülkede iktidarda olan İslami bir parti olduğunu” ve Kilise’nin, kamusal alanda dinin daha güçlü rolü olmasını savunan bir hükûmetle ortak bir amaç bulabileceğini söyledi.

Ancak Türkiye içerisinde Hristiyanlar, ayrımcılığa maruz kaldıklarından şikâyet ediyor ve bazı muhalifler, Erdoğan’ın İD’nin Hristiyanlara zulmünü yeterince güçlü bir şekilde kınamadığını söylüyor.

Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Görmez, Avrupa’nın Müslüman karşıtı duygunun aleyhinde yeterince konuşmadığını söyleyerek bu argümanı reddediyor. Eylülde Görmez, Hristiyan ve Müslümanlar arasındaki gerilimlerin çözümünün, “bir genç kızın ayaklarını yıkamak veya dinler arası futbol maçları düzenlemekle olmayacağını” söyledi.

Papa Fransuva, geçmiş fikir ayrılıklarını bir kenara itmeyi seçerek diğer Hristiyan inançlarıyla diyaloğu savundu. Hristiyan gruplar Papa’nın, Ankara’nın, 20. yüzyıl başında Rum ve Ermenilerin zorla göç ettirilmesi ve milyonlarca Ermeni’nin öldürülmesiyle Hristiyan nüfusun azaldığı Türkiye’deki kiliselerle hâlâ devam eden gerilimlerine değinmesini istiyor.

Hristiyan liderler, ayrımcılıkla karşılaştıklarını ve yetkililerin yenilenmesine veya yeniden inşa edilmesine izin vermedikleri için kiliselerin bakımsız hâle geldiğini söylüyor. Türkiye’nin tek Rum Ortodoks ruhban okulu olan Heybeliada Ruhban Okulu, 1971’de kapatıldı ve bu, devlet tarafından Hristiyanların binalarına el konulması dalgasının önemli bir örneği. Hükûmet, okulu yeniden açmaya söz verdi ancak şu ana kadar henüz yapmadı.

Türk yasalarına göre Ortodoks Kilisesi’nin ruhani lideri olan İstanbul Ortodoks Patriği’nin Türk vatandaşı olması gerekiyor. Bu kural, Türkiye’de yeni din adamlarının eğitilmesi için bir ruhban okulları olmayan Rum Ortodoks Hristiyanlar tarafından sıkıntı olarak görülüyor.

Türkiye’nin Vatikan Büyükelçisi ve Diyanet’in eski Dış İlişkilerden Sorumlu Başkan Yardımcısı Prof. Mehmet Paçacı, mülklerin artık “sadece tek bir dilekçeyle” iade edilebildiğini ve Heybeliada’nın yeniden açılmasıyla ilgili çalışıldığını söyledi. Paçacı, Roma’da gazetecilere verdiği brifingde, “Hükûmet, dinî özgürlükler ve haklarla çok daha fazla ilgileniyor.” dedi.

Bazı Ortodoks liderler, bu hafta Papa ile bir araya geldiklerinde bu konularla ilgili baskı yapabilir. (ABD, The Wall Street Journal - 27 Kasım 2014)