Kazanan ve kaybeden hiç değişmiyor

Kathrin Matthaei

Üstelik de olduça legal bir şekilde. Nitekim AB`nin, Avrupalı işletmelerin kalkınmakta olan ülkelerdeki ticarî faaliyetleri sırasında ekolojik ve sosyal sorumluluk almalarını sağlayacak bir yasal düzenlemesi bulunmuyor.

AB Komisyonu Sanayi ve İşletmeler Genel Müdürlüğü yetkililerinden Thomas Dodd`un Brüksel`deki küçük odasına pek fazla ziyaretçi uğramıyor. Todd`un masasının üstünde uluslararası işletmelere ait yığınla broşür duruyor. Avrupa genelindeki işletmelerin diğer ülkelerdeki ticari faaliyetleri sırasında daha fazla sorumluluk alması konusunda çalışan komisyon yetkilisi, Çin ve Hindistan ile amansız bir rekabet içinde bulunmalarına rağmen yine de 500 milyon Avrupalı için istihdam alanları ve refah ortamı sağlamaya çalışan Avrupalı şirketlere ek masraf çıkarmanın önemli bir çıkmaz olduğunu dile getirdi.

'Gönüllü sorumluluk'

“Günümüzde işletmeler, güçsüz ülkelerin gelişmesi, yoksullukla mücadele ve insan haklarının güvence altına alınması gibi alanlarda önemli katkılar sağlıyor. Haliyle işletmelerin çoğunun zaten sorumluluk bilinci ile hareket ettiğini ve özellikle büyük işletmelerin bu tür sorunlara daha yapıcı ve yenilikçi yaklaştığını düşünüyorum” şeklinde konuşan Todd, ek masraflardan ve sorumluluktan kaçınan işletmeler olduğunu da sözlerine ekledi. Nitekim, AB genelinde Avrupalı işletmeleri çevre ve sosyal sorumluluk konularında bağlayıcı bir yasal düzenleme bulunmuyor. Daha ziyade 'gönüllü sorumluluk' esası öngörülüyor.

Avrupa Parlamentosu Yeşiller Partisi milletvekili Sven Gigold, insiyatifin işletmelere bırakılmasının temelde doğru bir yaklaşım olduğunu düşünse de “Hiçbir şekilde anlayamadığım, neden yasal düzenlemeden feragat edilmek zorunda olduğu. Kendi istekleri ile ek masraflara giren ve bu nedenle sorumluluk almayan işletmelere karşı rekabet güçleri azalan kuruluşlar aptal durumuna düşüyor. Bu yüzden de işletmelerin ekolojik ve sosyal sorumlulukları konusunda önemli bir yasal düzenleme yapılmasının son derece gerekli olduğunu düşünüyorum” sözleri ile yasal düzenlemeden yana olduğunu belirtti.

'Yasal düzenleme şart'

Yaklaşık 250 kadar sivil toplum örgütü ve Avrupa İşletme Sorumluluğu Birliği (ECCJ) de Sven Gigold ile aynı görüşü savunuyor. Kendisini 'Sosyal ve ekolojik devamlılığın sağlanması çaba sarfeden bir lobi kuruluşu' olarak tanımlayan ve Brüksel`de de şubesi bulunan German Watch, önemli üç yasal düzenleme talep ediyor: Öncelikle Avrupalı şirketlerin, kardeş şirketleri ve hatta diğer ülkelerdeki tedarikçi kuruluşlara da kefil olmaları isteniyor. Bu sayede hükümetlerin ve işletmelerin sorumluluktan kaçmalarını engelleneceği savunuluyor. İkinci talep, işletmelerin ticarî faaliyetlerine ait sosyal ve ekolojik bir rapor hazırlamaları. Bu teze göre, tüketiciler de sorumluluk almış üreticileri seçerek mağdur olma riskini azaltmış olacak. Üçüncü talebi ise Avrupa İşletme Sorumluluğu Birliği`nden Gustavo Hernandez şöyle açıkladı;

“Kalkınmakta olan ülkelerin vatandaşları, Avrupalı işletmelerden zarar gördüklerinde, Avrupa mahkemelerine ulaşma hakları olabilmeli. Bu konuda hâlâ önemli bir hukukî açık bulunuyor. Bu işletmeler, sosyal sorumluluklarından kaçabiliyor. Bu her yerde varolan bir sorun. 21`inci yüzyıldayız ancak yasalarımız hâlâ 20`inci yüzyıldan kalma.”

AB hazırlık içinde

“Öncelikle bu şekilde zarar gören ülkelerin, suç işleyen işletmelere karşı hukukî süreci başlatmada kararlı olması gerekiyor. Bu her zaman kolay olmuyor. Bu nedenle AB bu tür ülkelere kalkınma yardımı yapmanın yanı sıra işler durumda bir hükümet ve hukuk sisteminin kurulmasına da yardımcı oluyor” diyen AB Komisyonu Sanayi ve İşletmeler Genel Müdürlüğü yetkililerinden Thomas Dodd, AB`nin tam da bu sorunu çözüme kavuşturmada kararlı olduğunu ifade etti.

AB Komisyonu`nun 13 Temmuz`da işletmelerin sorumluluğu konusunda yeni bir strateji belgesi açıklayacak. Yıl sonuna kadar ise işletmelerin diğer ülkelerdeki ticarî faaliyetleri hakkında rapor sunmalarını sağlayacak bir yasa tasarısı hazırlanması planlanıyor. (Alman Devlet Radyosu)