Kuruluşundan Günümüze Suudi Hanedanı

İsmail AKDOĞAN - Arş. Gör., Sakarya Üniversitesi

23 Ocak 2015 tarihinde Kral Abdullah’ın vefat etmesi, Suudi Arabistan’daki Suudi hanedanının tarihi geçmişine ve yeni Kral Selman döneminde verasetin nasıl değişeceğine ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi.

Kral Abdullah’ın 91 yaşında ölmesi, yerine geçen Kral Selman’ın 89 yaşında ve tayin edilen Veliaht Mukrin’in de 70 yaşında olması, ülkeyi yöneten hanedanın ikinci kuşağının ne denli yaşlandığına ve yönetimin yeni kuşağa nasıl ve ne zaman geçeceği sorusuna işaret etmektedir. Ülke yönetiminde, ilerleyen yaşlarına ve sağlık sorunlarına rağmen tahttan vazgeçmeyen ikinci kuşaktan üçüncü kuşağa geçisin nasıl gerçekleşeceği ve yeni dönemde Suudi Arabistan’daki siyasal istikrarın ne tür bir seyir izleyeceğine dair değerlendirmeler ve öngörüler ancak Suudi hanedanının tarihi geçmişi göz önüne alınarak yapıldığında daha sağlıklı olabilir.

Suudi Hanedanı’nın Tarihi Arka Planı

Suudi Arabistan’da uzun süredir yönetimi elinde tutan Suudi hanedanının tarihi kökeni, 18. yüzyılın başlarına kadar geri götürülmektedir. Bu zaman dilimi aynı zamanda tarihsel süreç içerisinde birçok kez kurulup yıkılan Suudi emirliklerinin de tarihi serüvenine tekabül etmektedir. Suudi Arabistan, modern

anlamda Abdülaziz bin Suud tarafından 1932’de kuruldu. Ancak 20. yüzyılda kurulan bu devletin, 18. ve 19. yüzyıllarda Suudi hanedanının kurduğu iki ayrı devletle arasında süreklilik söz konusudur. Suudi hanedanının kurucusu, Arap Yarımadası’nın Necid bölgesinde hâkimiyet kuran Muhammed bin Suud’dur. Muhammed bin Suud (1725-1765), yine aynı bölgede nüfuzu olan Sünni ulemadan Muhammed bin Abdüvehhab ile 1744’te bir ittifak anlaşma imzalamış ve böylece I. Suudi Emirliği (1744-1818) kurulmuştur. Bu anlaşma uyarınca devlet yönetiminde siyasi işlerden Suudi ailesi ve dini işlerden ise Vehhabi ailesi sorumlu hale gelmiştir. Muhammed bin Suud, Abdülvehhab’ın kızlarından biriyle evlenince iki aile arasında siyasi ve dini işbirliği yanında akrabalık ilişkisi de kurulmuştur.

Osmanlı toprağı olan Arap Yarımadası’nda kurulan bu emirlik, Abdülvehhab’ın selefi mezhep ve cihat anlayışı ile motive olan askerlerle 18. yüzyılın ikinci yarısı ve 19. yüzyılın ilk çeyreğinde Mekke, Medine, Şam, Bağdat ve Basra bölgelerine saldırılar düzenleyerek hâkimiyet sahasını genişletmiştir. 18. yüzyılın başlarında kutsal toprakların bulunduğu Hicaz’ın da Suudilerin eline geçmesi üzerine Osmanlı Sultanı II. Mahmut, Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa’yı görevlendirmiş ve 1818’de I. Suudi Emirliği yıkılmıştır. Kısa süre içerisinde toparlanan Suudi hanedanı, 1824’te Türki bin Abdullah liderliğinde Riyad merkezli II. Suudi Emirliği’ni (1824-1891) kurmuştur.

Osmanlı Devleti ile yakınlığı olan Hail merkezli Raşidi hanedanı, Necid’de nüfuzunu artırarak 1891’de II. Suudi Emirliği’ne son vermiş ve Suudi Emiri Abdurrahman bin Suud’u Kuveyt’e sürmüştür. Suudi hanedanı yaklaşık on yıl Kuveyt’te sürgünde yaşadıktan sonra Abdurrahman el-Suud’un oğlu Abdülaziz el-Suud, beraberindeki askerlerle birlikte 1902’de Raşidi hanedanına saldırarak Riyad’ı tekrar geri almış ve III. Suudi Emirliği’ni (1902- 1932) kurmuştur. 1912’de Suud İhvanı’nı kuran Abdülaziz el-Suud, Vehhabi cihad düşüncesiyle motive olan bu grubun desteğiyle 1913’te Basra Körfezi’ne kadar nüfuzunu genişletmiş, bugün itibariyle Şiilerin yoğunlukta yaşadığı el-Hasa bölgesini ele geçirmiştir.

Analizin devamı: http://www.orsam.org.tr/tr/trUploads/Yazilar/Dosyalar/2015324_4ismailakdogan.pdf

ORSAM`ın diğer analizleri için: http://www.orsam.org.tr/tr/Yayinlar/OrtadoguAnalizMakaleler.aspx?ID=68