Mezhepçi Bir Sykes-Picot Olmalı

 El Şark El Evsat

Numan Kurtulmuş, İngiltere´deki Türk Büyükelçi´sinin konutundaki salonda bulunan desenli koltuğa çok rahat bir şekilde oturdu. Türkiye Başbakan Yardımcısı´nın temkinli sükuneti, çekişmeli bir bölgenin ortasında yaklaşık dört ay önce başarısız bir darbe girişimi atlatan ülkesinin istikrarını yansıtıyor. Kurtulmuş, 'Bu kez mezhepçi bir Sykes-Picot´tan endişe ediyorum.' dedi.

Ankara Hükümeti Sözcüsü, Türkiye´nin coğrafi konumunun her zaman hem bir nimet hem de bela niteliği taşıdığını belirtiyor. Ülkenin doğal sınırları Ceyhun Nehri´nden başlıyor ki bu sınır onu Safavi İran ve Çarlık Rusya´nın tehditlerinden ayırdı. 'Sykes-Picot'un yapay sınırları ise Osmanlı rüyasının sonunu getirdi. Aynı bu sınırlar, bugün, ülkenin büyümesinde ve ekonomik olarak kalkınmasında rol oynayan stratejik ittifakların doğmasına neden olmaktadır ancak aynı bu sınırlar Ankara´yı radikalizm, terör ve Orta Doğu´nun karşı karşıya bulunduğu bölgesel gerilimlere karşı savaşın ön saflarına yerleştirdi. Bu husus ise Başbakan Yardımcısı´nı mezhepçilik eksenli yeni bir bölme planının söz konusu olması bağlamında endişelenmeye itti.

El Şark el Evsat´a verdiği mülakatta Türkiye´nin iç ve dış politikasını belirleyen önemli konulara değinen ekonomi profesörü, Avrupa Birliği ile ilişkilerden Rusya ile yakınlaşmaya, Washington ile yaşanan sıkıntılardan Türkiye´nin milli güvenliğini tehdit eden hususlara, anayasa değişikliğinden İslam dünyasının geleceği ve Türk-Suudi iş birliğine uzanan birçok konuya değindi. Yapılan söyleşinin tam metni aşağıdadır.

SORU: Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki ilişkilerin geleceğini nasıl görüyorsunuz?

NUMAN KURTULMUŞ: 1993´ten beri AB ile kurduğumuz sağlam ilişkileri muhafaza edebildik. Ancak maalesef uzun vadeli bu ilişki sırasında Türkiye, Birliğin ikiyüzlü ve taraf tutan bazı politikalarıyla karşı karşıya kaldı. Örneğin; AB, Türkiye´ye tam üyelik yerine ayrıcalıklı ortaklık teklifinde bulundu. Türkiye ile AB arasındaki son çekişme ise Türklere yönelik giriş vizesinin kaldırılması ve kaçak göçmenlerin Türkiye üzerinden Avrupa´ya akın etmesini durdurmaktan ibaret olan eş zamanlı iki hususla ilgilidir. Bu bağlamda AB´deki siyasi karar mercileri ile istişarelerde bulunarak Türk yargısında 73 adımdan oluşan bir reform programına ulaştık. Vizelerin kaldırılması için kararlaştırılan tarih ise geçen temmuz ayından ibaretti ki Türkiye üzerinde anlaşılan bütün gereklilikleri yerine getirmeye özen gösterdi. Bunlar arasında Türkiye üzerinden Yunan adalarına geçen kaçak mülteci sayısını (günlük yedi bin mülteciden yaklaşık sıfıra) indirmek de yer aldı. Ancak maalesef Avrupa tarafı, ikna edici herhangi bir gerekçe sunmadan vizelerin kaldırılmasını erteledi. Vizelerin kaldırılması ve mültecilerin sınırlandırılması eşit ve dengeli iki karardan ibarettir ki AB vizeleri kaldırmazsa mültecilerin Avrupa sınırlarından geçmesini engellemekten vazgeçeceğiz.

Öte yandan başarısız darbe girişiminin ardından Türkiye´de demokrasiyi desteklediğini göstermekten imtina eden AB ülkeleri de bizi yanılttı. Bu bağlamda Birleşik Krallık, bizim yanımızda duran tek AB üyesi konumundaydı. 

SORU: Türkiye´nin Şanghay İşbirliği Örgütüne katılması önerisinin 'AB' ile müzakereleri engelleyebileceğini ve gerilimi artırabileceğini düşünüyor musunuz?

NUMAN KURTULMUŞ: Hayır, sanmıyorum. Zira Türkiye; coğrafi, kültürel ve stratejik birçok niteliğe sahiptir. Biz İslam İşbirliği Teşkilatı gibi yapıların yanı sıra NATO üyesi olan ve AB üyesi olmayı bekleyen bir ülkeyiz. Keza biz hem Orta Doğu bölgesine hem de Balkanlar´a mensubuz. Dış ilişkilerimizde kullandığımız birçok araca sahibiz. Dolayısıyla Şanghay İşbirliği Örgütü üyesi ülkelerle yakınlaşmamız ve hatta bu örgüte üye olmamız Batılı ülkelerle olan ilişkilerimizin ve 'AB'ye üye olma isteğimizin önemini azaltmaz. Şanghay, 'AB'nin alternatifi değildir. Bütün kartlarımızı oynama ve bütün taraflarla olan ilişkilerimizi iyileştirme hakkına sahibiz.

SORU: Ankara ile Moskova arasında gözle görülür bir yakınlaşmanın söz konusu olduğunu görüyoruz. Ancak iki taraf Suriye çekişmesi bağlamında anlaşma sağlayamadı. Rusya ile olan ilişkinizi nasıl tanımlıyorsunuz?

NUMAN KURTULMUŞ: Rusya, AB, ABD ve diğer ülkelerle iyi ilişkiler kurmaya özen gösteriyoruz. Kurduğumuz herhangi bir ilişki sabit bir eğilime sahip değil ilişkilerimiz değişken bir eğilim arz ediyor. Buna göre ilişkiler bazen mükemmel olurken bazen de çalkantılı olabiliyor. Bu ise uluslararası ilişkiler bağlamında doğal bir durumdur. Rusya ile olan ilişkilerimiz iki yıl önce bazı türbülanslar yaşadı. Şu anda ise Moskova ile olan ilişkilerimizi iyileştirmeye ve bütün konuları görüşmeye çalışıyoruz. Ancak bu iyileştirme, Rusya ile -özellikle Suriye çekişmesinde olmak üzere- bütün konularda anlaştığımız anlamına gelmiyor. Biz, Suriye halkını ve ılımlı muhalefeti destekliyoruz ki iktidarın Esad rejiminden alınmasını istiyoruz. Ancak biz, Suriye´deki çekişme ekseninde mantıklı bir çözüm bulabilmek için Rusya ile istişarelerde bulunmaya başladık. Bizler, Suriye krizinin çözümünün bölgenin istikrar anahtarını barındırdığını düşünmekteyiz. Bu bağlamda krize insaflı bir çözüm bulmak için Rusya, ABD ve komşu ülkelerle istişarelerde bulunmamız gerekiyor. Buna göre halen Rusya´yı Esad rejimine verdiği desteği kesmek ve rejimin özellikle Halep´te sergilediği şiddete bir sınır koymak konusunda ikna etmeye çalışıyoruz. Halep´teki durum insani bir krize dönüştü ki abluka altındaki Suriye halkını kurtarmak için çabaları birleştirmemiz gerekiyor. Keza görüşlerimiz farklı olsa da burada uluslararası toplum olarak çalışmamız icap ediyor.

SORU: Son olarak Türkiye´nin terörist taraflarca -DAİŞ, PKK ve Fethullah Gülen yanlıları- üçlü bir tehdit ile karşı karşıya olduğunu belirttiniz. Buna karşın Ankara ile Washington, Obama yönetimi döneminde son iki taraf -PKK ve Gülen yanlıları- ile ilgili anlaşma sağlayamadı. Bu durum Trump´ın yönetimi devralmasıyla değişir mi dersiniz?

NUMAN KURTULMUŞ: Trump döneminde Türk-Amerikan ilişkilerinin özellikle Kürtler ve Gülen konularıyla ilgili olarak güzel bir başlangıç yaşamasını diliyoruz. ABD´nin yeni yönetiminin Türkiye´nin çıkarından yana tercih yapmasını umuyoruz. Zira Gülen´den yana bir tavır sergileyip onu Türkiye´ye iade etmemeyi seçerlerse Gülen uluslararası ilişki ve nüfuzunu genişletmeyi sürdürerek bazı kişileri kendi saffına çekmeye devam edecektir. Bu durum ise Gülen cemaatinin Türkiye içinde ve dışında gerçekleştirdiği kanun dışı faaliyetlerin devam etmesini sağlayacaktır. Bizim hedefimiz ise onun ya orada gözaltına alınması ya da Türkiye´de yargılanmasıdır.

SORU: Türkiye ile Suudi Arabistan arasında güçlü ilişkiler ve bölge istikrarını koruyacak ortak çıkarlar söz konusu. Bu ikili ilişkinin geleceğini nasıl görüyorsunuz? 

NUMAN KURTULMUŞ: İslam dünyası olarak Orta Doğu bölgesindeki genel tablo bağlamında açık bir anlayış geliştirmemiz gerekiyor. Emperyalist güçler, 100 yıl önce bölgede, bölgenin bölünmesi ile sonuçlanan Sykes-Picot anlaşmasını dayattı. Şu anda ise bizler İkinci Sykes-Picot adında bir proje ile karşı karşıyayız. Dolayısıyla İslam devletleri olarak ülkelerimizin mezhepçi esaslar üzerinden parçalanmasına karşı birlik olmamız gerekiyor. Şu anda Suudi Arabistan ile iş birliği yaparak devletlerin bölünmesine karşı İslam dünyasını birleştirmeye çalışıyoruz. Türkiye; Irak, Suriye, Libya ve başka ülkelerde bir parçalanma görmek istemiyor. Mezhepçi politikaları ortadan kaldırmak için iş birliği yapmamız gerekiyor ki bölgede istikrarı yaymak ve İslam dünyasını birleştirmek bizi bir araya getiren başlıkları oluşturuyor. Bu çerçevede Suudi Arabistan´ın etkili bir rol oynadığını düşünüyoruz. Biz şu anda bir yol ayrımının yanı sıra sıkıntılı bir zaman dilimi ile karşı karşıyayız. Buna göre ya İkinci Sykes-Picot´a teslim olacağız ya da mezhepçiliğe karşı birlik olacağız.(İngiltere, El Şark El Evsat-29.11.2016)