Nobel Ödüllü Ekonomist Shiller: 'Zarar Büyük'

Mil Arcega

Amerikan Kongresi’nin borçlanma limitini yükseltmesi ve hükümete yeniden geçici harcama yetkisi vermesi tüm dünyada bir rahatlama sağladı. Ancak bu rahatlama öncesinde, Amerikan ekonomisi 16 günlük hükümetin kapanma sürecinde, 24 milyar Dolar kaybetti.

Standard and Poor’s rakamlarına göre son üç çeyrekteki büyüme oranı da binde 5 oranında küçüldü. 2013 Nobel ödülü alan ekonomist Robert Shiller zararın bunun çok daha ötesinde olduğunu söylüyor.

Binlerce kamu çalışanı dün (Perşembe günü) işbaşı yaptı. Amerikan Kongresi’nin temerrüde düşülmesine izin vermeyeceği yönünde hareket edip yatırım yapanlar da karlı çıktı. Kapanmadan etkilenen birçok özel işletmede de işler yeniden normale döndü. Nobel ödüllü ekonomist Robert Shiller, Washington’daki siyasi krizin verdiği zararı hesaplamanın zor olduğunu söylüyor: “Saygınlığımız en önemli konuydu. Açıkçası şimdi bu saygınlığa gölge düştü.”

Shiller, daha da kötüsü, Washington’daki tıkanıklığın orta sınıfı olumsuz etkilediğini, işsizlere yardım programı bile başlatılamadığını söyledi.

Shiller, zenginlerle yoksullar arasında artan uçurumun bir an önce daraltılması gerektiğini savunuyor. California Üniversitesi’nin araştırmasına göre %1’lik zengin kesimin geliri 2009’dan bu yana %31 oranında arttı. Buna karşın %99’luk kesimin gelirindeki artış %1’in altında.

Shiller: “Bir uzlaşmaya varmalı, eşitsizlik sınırını bir yerde çizmeli ve bu çizginin daha fazla altına düşmemeliyiz. Bunun bir yolu da tabii ki zenginlerden daha fazla vergi almaktır.”

Shiller’in bu önerisinin yeni vergilere karşı çıkan Cumhuriyetçiler tarafından benimsenmesi imkansız gibi görünüyor.

Shiller, hükümetin kapanmasına yol açan bu tür ideolojik farklılıkların, Amerikan ekonomisine duyulan güveni sarstığı ve ileride doların rezerv para birimi olarak seçilmeyebileceği uyarısında bulunuyor.

Birçok yabancı ülke ticarette dolar kullandığından, dolara olan talep her zaman daha yüksek oluyor bu da Amerika’ya daha düşük maliyetle borçlanma şansı tanıyor.

Shiller: “Siyasi krizler sürerse bu avantajımızı kaybederiz. Euro daha fazla tercih edilen para birimi olur. Birçok ülke döviz rezervlerini dolar üzerinden tutmaktan vazgeçer.”

Rusya ve Çin, farklı para birimlerinden oluşan bir kur sepetiyle doların rezerv para birimi statüsünü değiştirmeyi önermişti. Uzmanlar, siyasi kriz devam ederse, bu önerinin yeniden gündeme geleceğini söylüyor.

Krizin Ardından Kongre Bütçeyi Görüşüyor

Washington’u büyük ölçüde felce uğratan krizi geride bırakan Amerikan Kongresi, bütçe görüşmelerine odaklanıyor.

Federal hükümetin iki haftayı aşkın bir süredir kapalı kalmasına yol açan kriz, Kongre’deki Demokrat ve Cumhuriyetçi partililerin hem hükümeti yeniden açan, hem de borçlanma tavanını yükselterek devleti ‘temerrüt eşiğinden’ kurtaran yasayı onaylamasıyla birlikte, kısa süreliğine de olsa çözülmüştü.

Bütçe yetkisi alamadığı için zorunlu ücretsiz izne çıkarılan 800 bin federal hükümet çalışanı dün işlerine döndü. Başkent Washington’da da devlet, normal faaliyetlerine başladı.

Kongre’de de Bütçe Komisyonu, federal hükümetin yetki alanı ve vergi oranlarını gözden geçirmek amacıyla görüşmelere başladı. Önümüzdeki haftalarda yoğun pazarlıklara gebe olması beklenen görüşmeler, Kongre’nin kabul ettiği son yasada, tarafların karşılıklı ödünler çerçevesinde aldığı kararlardan biri. Taraflar 13 Aralık tarihine kadar bütçe üzerinde uzlaşmak zorunda. Cumhuriyetçi Partililer, Obama yönetimini devlet harcamalarını kısmaya zorlamayı planlıyor. Demokrat Partililer ise görüşmelerde, bu yıl başında yürürlüğe giren otomatik kesintileri önleyecek şekilde bütçeyi dengelemeyi hedefliyor.

Obama: ‘Ekonomi gereksiz zarar gördü’

Kongre’nin federal hükümeti yeniden açan ve borçlanma tavanını yükselten yasayı kabul etmesinin ardından dün Beyaz Saray’da açıklama yapan Başkan Barack Obama, bu sürecin “kazananı olmadığı” mesajı vermişti.

Obama, kapanmanın geride kaldığını ve artık bekleyen bütçe ve göçmenlik reformuna odaklanmanın zamanının geldiğini söyledi. Federal hükümetin 16 gün boyunca kısmen de olsa kapatılmasının Amerikan ekonomisine “tamamen gereksiz zarar verdiğini” savunan Obama, Amerikan halkının Washington’dan bıktığını ve artık güvenlerini kazanmanın zamanının geldiğini kaydetti.

Cumhuriyetçi Parti destek kaybetti

Başkan, sürecin kazananı olmadığını söylese de, uzmanlar ve siyasetçiler krizi son dakikaya kadar uzatan Cumhuriyetçi Partililer’in bu sürecin ‘kaybedeni’ olduğu konusunda görüşbirliği içinde. Cumhuriyetçi Parti’nin kontrolündeki Temsilciler Meclisi’nin geçen ay federal hükümete bütçe yetkisi vermek için Başkan Obama’nın çıkarılmasında öncülük ettiği Sağlık Reformu’nu ertelemeye çalışması, iki haftayı aşan bu kapanma krizine yol açmıştı.

Temsilciler Meclisi Başkanı John Boehner, Obamacare adı verilen sağlık reformunu yeniden pazarlık sürecine götürme konusunda tüm güçleriyle mücadele verdiklerini söyledi ve bu mücadeleyi sürdüreceklerine işaret etti

Kriz Kongre’nin hükümete 15 Ocak’a kadar bütçe, 7 Şubat’a kadar da borçlanma tavanını yükseltme yetkisi veren yasayı son dakikada onaylamasının ardından çözülse de, Kongre’deki Cumhuriyetçiler’in Çay Partisi diye anılan siyasi kanadı, üç ay sonra da federal hükümeti yeni bir krizin aşamasına getirmekten çekinmeyeceklerini söylüyor.

Kriz yüzünden son kamuoyu yoklamalarında Cumhuriyetçi Parti görülmemiş oranda destek kaybetti. Uzmanlar, partinin Kasım 2014’teki Kongre seçimleri öncesinde de kendini tehlikeye attığını savunuyor. Senato’da azınlıktaki Cumhuriyetçi Partili grup lideri Mitch McConnell, son krizin kendilerine bir yarar sağlamadığını, Ocak’ta Obama yönetimini aynı yöntemle zorlamaya çalışmayacaklarını söyledi.

Federal hükümetin yeniden açılması ve borçlanma tavanının yükseltilmesini öngören tasarı, Senato’da çoğunluğa sahip Demokrat Parti’nin grup başkanı Harry Reid ve Cumhuriyetçi Parti grubu lideri Mitch McConnell tarafından, iki partinin kendi politikalarından ödün vermesi sonucu hazırlandı. Borçlanma tavanının yükseltilmesini de kapsayan yasa, Washington saatiyle 17 Ekim tarihine kadar onaylanmasaydı, Amerikan hükümetinin ilk kez borçlarını zamanında ödeyemez duruma düşmesinden, bunun da yeni bir küresel ekonomik krizi tetiklemesinden kaygı duyuluyordu.

Federal hükümetin 16 gün boyunca kapalı kalması Standard & Poor’s hesaplamalarına göre 24 milyar dolar kayba oldu. Ayrıca Fitch kredi derecelendirme kuruluşu, Amerikan hükümetinin AAA olan kredi notunu gözden geçirme uyarısında bulunmuştu.

Devletin işleyişini önemli ölçüde yitirmesinin yanı sıra Amerika’daki ulusal parklar ve başkent Washington’daki Smithsonian müzelerinin kapalı kalması yüzünden ülke büyük ölçüde turizm geliri de kaybetti.