Rafsancani Sonrası İran Siyaseti

İran devriminin lideri Ayetullah Humeyni, uğradığı suikasttan sağ kurtulan Ali Ekber Haşimi Rafsancani için yayınladığı mesajda ‘Kötüler bilsin ki Haşimi yaşıyor, çünkü (İslamî) hareket yaşıyor.´ demişti. Haşimi, 8 Ocak´ta öldü, İslami hareketin ve ‘devrim´in akıbeti ise tartışmalı.

Kimilerine göre devrim, İslam Cumhuriyeti rejimi ile birlikte kurumsallaştı ve kökleşti. Kimilerine göre ise İslam Cumhuriyeti rejiminin tesisi ile birlikte devrim zaten bitmişti. Rafsancani´nin ölümü bir taraftan devrimin ve İslami hareketin akıbeti, diğer taraftan İslam Cumhuriyeti´nin geleceği ile ilgili tartışmaları alevlendirecektir.

İran siyasetinde Rafsancani
Devrim sürecinde göreceli olarak pasif, fakat ulemanın örgütlenmesinde önemli bir rol oynayan Rafsancani, İslam Cumhuriyeti rejiminin kuruluşu sürecinde öne çıktı. Ayetullah Beheşti ve Huccetulislam Ali Hamaney ile birlikte yeni rejimi şekillendiren İslam Cumhuriyeti Partisi´nin önde gelen üç liderinden birisi oldu. Beheşti, bir terör saldırısında hayatını kaybetti. 1980´ler boyunca Hamaney cumhurbaşkanlığı, Rafsancani ise meclis başkanlığını yürüttü.

Rafsancani´nin gücü, büyük oranda Ayetullah Humeyni´nin kendisine olan güveninden ve verdiği destekten kaynaklanıyordu. Rejimin kurumsallaşmaya başlaması ile birlikte Rafsancani, aşırıcılara karşı ‘devlet aklını´ temsil etti. Kimi zaman İslamcı solcularla, kimi zaman muhafazakârlarla yan yana durdu. İrangate skandalının merkezinde o vardı. Irak Savaşı´nın sona ermesinde de önemli bir rol oynadı. İran nükleer programını yeniden canlandırdı.

Siyasette popülaritenin zirvesini de gördü, dibini de... 1989´da cumhurbaşkanlığı seçimlerinde kullanılan oyların yüzde 90´dan fazlasını aldı, 2000´de ise milletvekili seçilecek kadar bile oy alamadı.

Hem siyasi icraatları hem de ailesi her zaman yoğun tartışma konusu oldu. Rejim muhaliflerinin İran içinde veya dışarıda suikastlarla öldürülmesinden sorumlu tutuldu. İran ekonomisini liberalleştirdi ve dışarıya açtı. Bu nedenle taraftarları onu ‘Onarımın Komutanı´ (Serdar-e Sazandegi) olarak adlandırırken, her geçen gün pekişen siyasi ve ekonomik gücü nedeniyle muarızları ona ‘Ekber Şah´ dedi. Bazıları onu yozlaşmanın ve yolsuzluğun sembolü olarak gördü. Bu nedenle ‘milyoner mollalar´ hikâyelerinin merkezinde o vardı. İran ulemasından gelen Rafsancani´nin ilmi kariyeri de tartışmalı. Sevenleri onu Ayetullah diye anarken, Lider Hamaney taziye mesajında onu daha düşük bir paye olan ‘Huccetulislam´ sıfatıyla andı.

Teknokrasi ve itidal
Rafsancani, her daim İran siyasetinin merkezinde olması ve pragmatizmi nedeniyle net bir siyasi sınıflandırmaya sokulamadı; onun durduğu yer her zaman değişik şekillerde adlandırıldı. Humeyni´nin ölümünün ardından muhafazakârlarla işbirliği içinde İslamcı solcuları ve aşırıcıları adeta tasfiye etti. Onun yönetimde siyasi hareketlerden ziyade ‘teknokrasi,´ siyasi söylemlerinde ise ‘itidal´ öne çıktı. Bu nedenle teknokratların ve ‘ılımlıların´ hamisi olarak görüldü. Muhafazakârların katı tutumlarıyla mücadele etmek için de teknokratlarla ve reformcularla birlikte hareket etti.

Hakkındaki yolsuzluk, suikastlardaki rolü ve benzeri iddialar nedeniyle bir çok reformcu tarafından kıyasıya eleştirildi. 2005´te cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ikinci tura gidildiğinde, Mahmud Ahmedinecad´a karşı reformcuların umudu oldu ama kaybetti. 2009´da ortaya çıkan Yeşil Hareket´e verdiği örtülü destekten dolayı bir kısım reformcu muhalifin sempatisini kazandı. Son cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ve geçen Şubat ayında yapılan Meclis ve Uzmanlar Konseyi seçimlerinde, yakın çalışma arkadaşlarından Hasan Ruhani´ye destek verdi. Ruhani bu süreçte reformcuların desteğini almayı da başardı. Böylece teknokratlar, ılımlılar ile reformcular arasında bir ittifak ortaya çıktı.

Teknokrat-reformcu ittifakı

http://www.orsam.org.tr/index.php/Content/Analiz/5057?s=orsam|turkish