The Economist: Erdoğan Zirvede

The Economist

Recep Tayyip Erdoğan seçim kazanmayı kesinlikle iyi biliyor. Adalet ve Kalkınma Partisinin (AK Parti) kurulmasına katkıda bulunduğu 13 yıl öncesinden bu yana üst üste sekiz seçim kazandı. 10 Ağustos’ta ise Türkiye’nin ilk doğrudan cumhurbaşkanlığı seçimini oyların yüzde 52’sini alarak ezici bir çoğunlukla kazandı. Böylece kazandığı seçim sayısını dokuza yükseltti. Seçimin genel olarak adil şekilde ve çoğunlukla yüksek katılımla geçtiği düşünülürse hiç kimse Erdoğan`ın demokratik itibarını ciddi biçimde sorgulayamaz.

Erdoğan`ın 11 yıllık Başbakanlık döneminde elde ettiği başarılar da bir o kadar etkileyici. AK Parti’nin 2002 yılı Kasım ayında iktidara gelmesinden bu yana yıllık ortalama yüzde 5 oranında ekonomik büyüme sağlandı. Enflasyon kontrol altına alındı. Ordu daha güçlü bir şekilde sivil denetim altına alındı. Erdoğan, Kürtlere daha fazla haklar verme konusunda kendisinden önceki tüm siyasi liderlerden daha çok yol kat etti. 2005`te ise seleflerinin hiçbirinin elde edemediği bir başarı yakaladı: Avrupa Birliği ile üyelik müzakerelerine başlanıldı.

Ancak Erdoğan’ın Çankaya Köşküne çıkmasının endişe verici yanları da var. Ordu, laiklik yanlısı yapılanma ve siyasi muhalefet sindirilince Erdoğan giderek daha fazla otoriterleşti. Geçtiğimiz yaz Türkler Gezi Parkı protestolarında sokaklara döküldüğünde, Erdoğan`ın buna tepkisi göz yaşartıcı bombaları olan çevik kuvvet ekiplerini parka göndermek oldu. Geçtiğimiz yıl kendi ailesini bile içine alan yolsuzluk soruşturmasının patlak vermesinin ardından yargı üzerindeki kontrolünü artırdı. Kendisini eleştiren özgür basına ve bağımsız gazetecilere saldırıyla karşılık verdi (dergimizin uzun süredir Türkiye muhabirliğini yürüten gazeteciye herkesin içinde yaptığı düşmanca saldırı da buna dâhil) ve interneti sansürleme girişiminde bulundu.

Erdoğan’ın şimdiye kadar sembolik bir görev olan cumhurbaşkanlığı makamını güçlendirme planları durumu daha sorunlu bir hâle getiriyor. Erdoğan cumhurbaşkanlığını Fransa’daki gibi bir başkanlık sistemine dönüştürmek istiyor. Bunu gerçekleştirebilmek için Anayasa’yı değiştirmesi şart. Anayasa’yı değiştirmek için de Parlamentoda üçte iki çoğunluk sağlamak gerekiyor. AK Parti bunu kendi başına muhtemelen yapamaz ancak Kürtlerin Partisiyle anlaşma yaparak yeterli çoğunluğu elde edebilir. Bu da Erdoğan’ın, uysal bir Başbakan’la desteklenmiş şekilde, yetkileri artırılmış cumhurbaşkanlığı hedefine ulaşmasını sağlayacaktır. Erdoğan bu durumda Atatürk’ün Cumhuriyeti’nin 100. yıl dönümü olan 2023’e kadar, hatta belki ondan sonra bile cumhurbaşkanlığı pozisyonunda kalabilir.

Böyle bir sonuç çoğulcu demokrasiye inananlar için çekici olmayacaktır. Güçlü devlet başkanlarının görev yaptığı sistemler işleyebilir ancak bunların kuvvetli kurumlar tarafından dizginlenmesi şarttır ve Türkiye’nin bu kurumlara sahip olduğu söylenemez. Erdoğan`ın otoriter eğilimleri de bu sorunu çetrefilleştiriyor. Peki, Erdoğan bu endişelere neden kulak asmalı? Bu sorunun iki yanıtı var: Hassas, savunmasız durumdaki ekonomi ve kendi siyasi mirası.

Erdoğan`ın bugüne kadarki seçim zaferlerinin en büyük nedeni, yaşam standartlarını hızla yükseltebilmesi. Ancak ekonomi artık yavaşlıyor. Yüksek cari açık ülkeyi sermaye akımlarına epey bağımlı hâle getirmiş durumda. Küresel faiz oranları yükseldiği zaman Türkiye bundan olumsuz etkilenebilir. Ayrıca ülke 'orta gelir tuzağına' düşmüş durumda ve ürettiği temel mallardaki rekabet gücünü kaybediyor. Diğer yandan daha yüksek teknolojili ürünlerin üretimine de geçemiyor. Türkiye`nin büyümeye devam edebilmesi için hem liberal reformlara hem de yabancı sermayeye ihtiyacı var. Erdoğan şu ana kadar reform yapma konusuna pek eğilmedi. Yabancı yatırımcılar dünyadaki otoriter rejimlere tahammül ediyor olsalar da Erdoğan`ın uyguladığı toplumsal kutuplaştırma siyasetinin sinyallerini verdiği toplumsal istikrarsızlık pek de umurlarında olmaz.

Türkiye`nin bir gün AB üyesi olabileceği ümidi de yabancı yatırımcıların ilgisini canlı tutuyor. Erdoğan tam da bu noktada siyasi mirasını düşünmeli. Devasa altyapı projelerini inşa etmek çok iyi bir şey ancak Erdoğan Türkiye`nin modernleşmesini desteklemek istiyorsa ülkeyi tekrar Avrupa çizgisine getirmelidir. AB üyeliği şu anda uzak bir ihtimal ancak ülkenin Avrupa’nın liberal demokrasi normlarından uzaklaşması AB üyeliğini tamamen olanaksız hâle getirecektir.

Putin Değil, Gül

Erdoğan`ın niyeti konusunda vereceği ilk sınav Başbakan seçimi olacaktır. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül bu hafta bu yarışta ben de varım dedi. Gül, yurt içinde de yurt dışında da çoğunluğun saygı duyduğu bir isim, ayrıca kısa bir süre başbakanlık koltuğunda oturmuşluğu da var. AK Partinin kurucularından birisi olarak Gül`ün Erdoğan`a karşı gelmeye yetecek düzeyde de siyasi nüfuzu var. Erdoğan`ın güçlü bir başbakanı kabul etmesi Türkiye açısından daha olumlu olacaktır. Erdoğan bir kukla başbakan yaratma konusunda ısrarcı olduğu takdirde, insanlar onu Atatürk ile değil, Rusya Devlet Başkanı Putin ile karşılaştırmaya başlayabilir. (İngiltere, The Economist - 15 Ağustos 2014)