'Türk Güzergahı', Rusya`nın Çıkarlarına Uygun Değil

Rosbalt - Rus Haber Ajansı

Siyasi ve Ekonomik Komünikasyonlar Ajansı (APEK) Genel Müdürü Dimitri Orlov ile APEK uzmanlarından Elena Pryadehina, Rosbalt`a Samsun-Ceyhan projesi ile ilgili son durumu yorumladı.

Rusya`nın bundan sonra Türk-İtalyan petrol boru hattı projesi olan Samsun-Ceyhan Boru Hattı Projesi`ne katılması şüphe konusu. Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan`ın Moskova ziyareti ve onun Dimitri Medvedev ile görüşmesi, Ankara`ya istediği sonuçları vermedi. Türkiye`nin Güney Akım`ın inşa projesini suya düşürmek için Rusya üzerinde baskı kurma çabaları da bu petrol boru hattının hayata geçirilmesi konusunda yardımcı olmaktan uzak. Bugünlerde artık Moskova için böylesine büyük çaplı ve pahalı bir projenin masraflarının karşılanacağı konusunda bir garanti olmaksızın bu projeye katılıp katılmama sorusu gündeme geliyor.

Samsun-Ceyhan... Moskova`nın Petrol ve Doğal Gaz Konusundaki Değiş Tokuşu

2009 yılında İtalya, Türkiye ve Rusya Hükûmet Başkanları Milano`da Samsun-Ceyhan petrol boru hattının inşası konusunda hükûmetler arası bir iş birliği anlaşması imzaladı. Projeye katılan taraflar aynı zamanda, Rusya`dan iki olası ortak Rosneft ve Transneft şirketleri ile karşılıklı anlayış muhtırasını imzaladı. Bunun karşılığında Moskova, Ankara`dan sembolik bir taviz elde etti: Daha Milano`da Rus tarafına Güney Akım`ın Türk kara sularından geçmesine izin veren belgeler teslim edildi. Böylelikle Rusya`nın en başta ihmal ettiği Samsun-Ceyhan projesi, Rus doğal gaz taşıma sisteminin başta Ukrayna olmak üzere transit ülkelerini baypas etmek suretiyle Avrupa`nın sistemiyle birleştirilmesine yönelik Moskova`nın oyunundaki bir araç hâline geldi.

Doğu Masalları... Rusya`nın Acı Tecrübesi

Ne var ki aradan hemen hemen iki yıl geçtikten sonra Rusya`nın Samsun-Ceyhan Boru Hattı Projesi`ne katılması sorun hâline geldi. Türkiye söz konusu boru hattı üzerinden yılda 50 milyon ton petrolün taşınacağı konusunda garanti talep ediyor. Rosneft`in ise bunu yapamayacağı açık: Şirketin toplam çıkardığı miktar 100 milyon tondan biraz fazla ayrıca Rosneft`in petrol ihracatı konusunda başka taahhütleri de bulunuyor. Bunun dışında, Mavi Akım ile ilgili acı tecrübelerinden ders çıkaran Moskova, artık Türkiye ile ortak bütün projelere son derece ihtiyatlı bir şekilde yaklaşıyor. Çünkü 2003 yılında Rusya`nın Gazprom ve İtalya`nın ENI şirketleri Mavi Akım`a toplam 3,2 milyar dolar yatırdıktan sonra Türk tarafından Rus doğal gazının fiyatlarında indirime gidilmesi ve eski kontratların gözden geçirilmesiyle ilgili talepler geldi. Ankara o zaman doğal gaz ihracatı konusundaki Rus tekelinin kabul edilemeyeceğini söyleyerek Türkmenistan, İran, Mısır, Katar ve Irak`ta alternatif kaynakların arayışına girdi.

Bu nedenle Rusya, Bulgaristan ve Yunanistan ile Burgaz-Dedeağaç petrol boru hattının inşası konusundaki görüşmeleri sürdürüyor. Bu projenin uzunluğu 282 kilometre olup maliyeti 1,5 milyar dolardır. Samsun-Ceyhan projesi, rakibinden daha uzun ve daha pahalı: 555 kilometre ve 4 milyar dolar. Bunun dışında, Türk güzergâhı zor ve sismik açıdan riskli bir araziden geçecek.

Samsun-Ceyhan projesi, her şeyden önce Türkiye`nin çıkarlarına uygundur. Birincisi, bu petrol boru hattı İstanbul ve Çanakkale Boğazları üzerindeki yük sorununun çözülmesine katkıda bulunacak ve Türkiye`nin hızlı büyüyen ekonomisi için gerekli olan enerji kaynaklarını sağlayacak. Bunun dışında, bu boru hattı üzerinden petrolün taşınması için alınacak ücretler, Türkiye`nin bütçesine ek katkı olacak. Son olarak Samsun-Ceyhan projesi, jeopolitik oyunda bir koz ve Türkiye`nin bu kadar çok arzuladığı AB üyeliğine doğru atılan başka bir adımdır. Türkiye uygun coğrafi konumundan istifade ederek mümkün olduğunca çok stratejik projeyi üzerine alarak uluslararası enerji akımlarının kavşağı hâline gelmek istiyor.

KTK`nin Genişlemesi... Hazar Petrolü Nereye Gidecek?

2010 yılının Aralık ayında Hazar Boru Hattı Konsorsiyumunun (KTK) kapasitesinin yılda 34 milyondan 67 milyon tona yükseltilmesi kararlaştırıldı. KTK üzerinden taşınan petrolün artan bu miktarı nereye sevk edilecek? Samsun-Ceyhan ilk bakışta bu konuda cezbedici görünüyor. Fakat bugünlerde ve öngörülebilir bir gelecekte, Rusya`nın petrol taşımak için ek kapasitelere ihtiyacı yoktur: Hidrokarbonları Avrupa`ya ulaştıracak 2. Baltık Boru Hattı Sisteminin inşaatı tamamlanmak üzere, Doğu Sibirya-Pasifik Okyanus Petrol Boru Hattının ikinci kolunun 2012`de devreye girmesi planlanıyor. Bunun dışında KTK üzerinden akan petrol için bir seçenek daha mümkün: Odessa-Brody Petrol Boru Hattı.

Samsun-Ceyhan`ın Hazar petrolünün taşınması açısından sunduğu avantajlardan bahsedilirken sık sık Türk Boğazlarının aşırı yükü sorununa dikkat çekiliyor. Oysaki Transneft`in yaptığı değerlendirmelere göre, Samsun-Ceyhan petrol boru hattı üzerinden petrolün taşınmasının maliyeti, aynı petrolün tankerlerle Boğazlardan taşınmasının maliyetine (bir ton için dört dolar) kıyasla beş misli daha fazla olabilir. Basit bir hesap şunu gösteriyor: Tankerlerin Boğazlarda ancak bir ay kadar bekletilmesi durumunda, petrolü Samsun-Ceyhan üzerinden taşımak makul. Böyle bekletmeler ise olağan bir vaka değildir.

Böylelikle Rusya`nın Samsun-Ceyhan projesine katılmasıyla ilgili perspektifler açıkça şüphe konusu oluyor. Projenin gerçekleştirilmesi, ciddi yatırımları gerektirecek. Üstelik Türkiye boru hattının doldurulacağı konusunda teminat istiyor. Fakat kendisi proje ile ilgili masrafların karşılanacağı konusunda karşılıklı olarak bir teminat veremiyor. Bunun yanı sıra Rusya bugünlerde ek güzergâhların inşasına acil bir ihtiyaç duymuyor, hele de üçüncü ülkelerde. (Rus Haber Ajansı Rosbalt)