Türkiye-İran Ara Buluculuğu

Tom Perry, Mariam Karouny

Suriye´nin savaşan tarafları, Türkiye ve İran´ın bir aylık emsalsiz ara buluculuğunun ardından 48 saatlik bir ateşkes ilan etti. Bu, ihtilafta zıt tarafları destekleyen bazı bölgesel güçler tarafından ortaya konulan yeni bir yaklaşımın sinyallerini veriyor.

Ateşkes, isyancıların elindeki Zebedani kentinde ve İdlib´in iki Şii Müslüman köyündeki isyancılar ile ordu ve Lübnanlı militan Hizbullah müttefikleri arasındaki savaşı durdurdu.

Her iki bölge de diğer tarafın şiddetli saldırıları altındaki taraflardan her birinin kalesi durumunda. Bu, her iki tarafın da sivilleri veya savaşçıları tahliye ederek ateşkesten fayda sağlayabileceği anlamına geliyor.

Şam´a yakın üç yetkili, ateşkesin, Devlet Başkanı Beşar Esad´a karşı savaşan isyancıları destekleyen Türkiye ile desteği Esad´ın sağ kalması için önem arz eden İran´ın ara buluculuğunun bir sonucu olduğunu söyledi.

Bu ateşkes; çeyrek milyon kişiyi öldüren, 10 milyon kişiyi evlerinden eden, Suriye´nin bazı alanlarını İslam Devletinin ellerine bırakan ve Orta Doğu´nun ülkelerini mezhebî temellerde bölen bir ihtilafla ilgili yeni bir bölgesel yaklaşımın en güçlü işaretleri arasında yer aldı.

Uluslararası diplomasinin barış yönünde hiçbir ilerleme kaydedemediği dört yılın ardından Esad´ı ve muhaliflerini destekleyen ülkeler, sessiz bir şekilde, savaşı bitirmenin ve İslam Devletinin teşkil ettiği ortak tehdidin üstesinden gelmenin yollarını görüşüyor. Ancak Esad´ın kaderi, bu yeni diplomatik girişimin önünde önemli bir engel olmaya devam ediyor.

İran Dışişleri Bakanı´nın bugün Şam´a gitmesi planlanıyor ve Suriye için yeni bir barış planını görüşmesi bekleniyor.

Her iki taraftan kaynaklar, Reuters´a, ateşkesin sabah 06.00´da (03.00 GMT) başlamasının planlandığını ve müzakerelerin devam edeceğini söylediler. İsyancı grup Ahrar el Şam, asiler adına görüşmelere liderlik etti.

Birleşmiş Milletlerin Suriye Temsilcisi geçen ay hükûmetin hava saldırılarının Zebedani´de ölümlere ve geniş çaplı yıkıma neden olduğunu söyledi ve hem burada hem de iki Şii köyünde sivillerin mahsur kalmış olabileceğine dair kaygılarını dile getirdi.

Ahrar el Şam, geçen hafta, Zebedani´ye ilişkin olarak bir İranlı heyetle görüşmeler yaptığını açıkladı.

İsyancıların tarafından müzakerelere yakın bir kaynak, Reuters´a, “Ateşkese varıldı ancak başka noktalar var ve bunlarla ilgili müzakereler devam ediyor.” dedi.

Şam´a yakın yetkililerden birisi şöyle söyledi: “Ateşkes başlayacak ve kritik durumdaki bazı kişiler tahliye edilecek. Görüşmelerde başka adımların üzerinde durulacak.”

Kaynak, devam eden görüşmelerin Zebedani´den isyancı savaşçıların ve iki köyden de sivillerin tahliyesine odaklandığını söyledi.

Savaşın sona erdirilmesinde diplomasi şu ana kadar tamamen başarısız olurken İran´ın, aralarında ABD ve Rusya´nın da bulunduğu büyük güçlerle geçen ay vardığı nükleer anlaşmanın ardından yeni bir hamlenin işaretleri var.

Önemli bir bölgesel güç ve Esad´a muhalif olan, savaşta şu ana kadar doğrudan bir rol oynamaktan kaçınan Türkiye, son haftalarda, İslam Devletine karşı bir kampanyaya katılma konusunda stratejisini yeniden gözden geçiriyor. Ülke, Suriye´de sınırı yakınında İslam Devletinden temizlenecek ve Esad´ın muhalifleri tarafından kontrol edilecek bir tampon bölge için bastırıyor.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Suriye krizi konusundaki yeni planın ayrıntılarının Zarif´in Şam ve diğer aktörlerle görüşmelerinin ardından açıklanacağını söyledi.

ABD ve İran, Irak´ta, İslam Devletine karşı hükûmeti destekliyor ve Washington hava desteği verirken Tahran, ülkedeki hükûmet bağlantılı Şii milislere yardım sağlıyor.

Suriye´de ABD ile Türkiye ve Suudi Arabistan dâhil bölgesel güçler, herhangi bir uzlaşmanın parçası olarak Esad´ın gitmesi gerektiğini ifade ederken İran ve Rusya, Esad´ı destekliyor.

Esad´ın yabancı dostları ve düşmanları arasındaki ayrılığının altını çizen bir başka olay ise Rusya ve Suudi Arabistan, salı günü yapılan görüşmelerde Esad´ın akıbetiyle ilgili fikir ayrılıklarının üstesinden gelemedi.

Ancak bu tür görüşmelerin yapılıyor olması gerçeği, yıllardır süren diplomatik açmazın ardından ilerlemeye işaret ediyor. (İngiliz REUTERS Ajansı - 12 Ağustos 2015)