Türkiye ve Yunanistan Neden Adalar Denizi Adaları Üzerinde Anlaşmalık Yaşıyor?

Yunan ve Türk iddialarının örtüştüğü Doğu Akdeniz ve Adalar Denizi adaları, Yunanistan ile Türkiye arasındaki son anlaşmazlığın ortasında bir kez daha odakta.

Uluslararası hukukta konunun karmaşıklığı, diplomasi eksikliği nedeniyle şimdi daha da kötüleşiyor.

İki NATO müttefiki, Adalar Denizi´ndeki adalar konusunda hâlâ anlaşmazlık yaşıyor. Özellikle Türkiye, Yunanistan tarafından bazı adaların “ militarizasyonu ” dediği şeyi reddediyor.

Türkiye´nin eski Yunanistan ve Avusturya büyükelçisi Hasan Göğüş, El Cezire´ye Türkiye´nin tutumunun geçerli olduğunu söyledi.

Adalar Denizi´nde Yunanistan ile karasularının genişliği, kıta sahanlığının sınırlandırılması, adaların askerden arındırılması veya hava sahasının uzunluğu gibi çeşitli anlaşmazlıklarımız var. Tüm meseleler birbiriyle ilişkili olsa da Yunanistan sadece kıta sahanlığı anlaşmazlığının varlığını kabul ediyor” dedi.

“Adalar Denizi´ndeki Yunan adalarının çoğu, Meis ​​veya İstanköy gibi Türk anakarasına yakındır. Bu adalar, askerden arındırma şartıyla [47 Paris Barış Antlaşması uyarınca] Yunanistan´a verildi. Ancak Yunanistan bu hükmü ihlal ediyor” dedi.

Bu arada Yunanistan açısından Türkiye, ne statükonun ne de uluslararası hukukun desteklediği iddialarda bulunuyor.

Birmingham Üniversitesi´nde karşılaştırmalı Avrupa siyasetinde doçent olan Sotirios Zartaloudis, Al Jazeera´ya verdiği demeçte, 'Yunanistan, orada yaşayan binlerce ada ve Yunanlı göz önüne alındığında, Adalar Denizi´ni Yunan topraklarının temel bir parçası olarak görüyor' dedi.

“Ayrıca Adalar Denizi, Avrupa´nın doğudaki güneydoğu sınırı ve Karadeniz ile Ortadoğu´daki sınır olarak Yunanistan için büyük jeopolitik ve stratejik öneme sahiptir” dedi.

Hukuki dayanaklar Lozan (1923), Montrö (1936) ve Paris (1947) antlaşmalarında yer almakta olup, Lozan ve Paris´te imzalanan antlaşmalar hangi adanın hangi ülkeye ait olduğunu düzenlemektedir.

Ancak, Montrö antlaşmasının Lozan antlaşmasının kısmen yerini alması amaçlanmış ve Türkiye esas olarak iddialarını Lozan Antlaşması´ndan türetmiştir.

Manchester Üniversitesi´nde siyaset profesörü olan Dimitris Papadimitriou, Al Jazeera´ya verdiği demeçte, Ankara´nın yorumunun Doğu Adalar Denizi´ndeki egemenlik haklarıyla ilgili karmaşık bir durum yarattığını söyledi.

“Adalar Denizi adalarının ´askersizleştirilmesi´ konusundaki statüsü karmaşık bir hukuki meseledir ve iki tarafın bu anlaşmalardan doğan yükümlülükler konusunda çok farklı yorumları vardır. Mevcut güvensizlik ortamı göz önüne alındığında, ortak bir dil bulmak için ikili bir müzakerenin nasıl başarılı olabileceğini hayal etmek zor” dedi.

Silahlı çatışma eşiği

İki yıl önce, doğu Akdeniz´deki enerji kaynakları üzerindeki gerilim yükselirken taraflar askeri çatışmanın eşiğine geldi. O zamandan beri, diplomatik yakınlaşma bile akla yatkın görünüyordu.

Ancak Ankara´nın söylemi, Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis´in geçen ay ABD´yi ziyaret etmesi ve Washington´a Türkiye´ye silah satışını yeniden gözden geçirmesi çağrısı yapmasının ardından büyük ölçüde değişti.

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan´ın görüşüne göre bir hakaret. Türk lider, önünde “dürüst bir politikacı” olana kadar Yunan tarafıyla bir daha görüşmeyeceğini açıkladı.

O zamandan beri, Erdoğan´ın katıldığı geniş çaplı bir Türk askeri manevrası da dahil olmak üzere anlaşmazlık sarmal bir hal aldı. Aslında görünüşü, dolaylı olarak savaşı tehdit ettiğinde küresel manşetlere taşındı.

Erdoğan Yunanistan´ı sadece “felaket sonuçları” konusunda uyarmakla kalmadı, komşusunu “pişman olacağı rüyalardan, açıklamalar ve eylemlerden kaçınmaya” çağırdı.

Erdoğan, “Şaka yapmıyorum” dedi.

Ankara´dan gelen retoriğe rağmen Yunanistan, bugüne kadar diplomatik çabalarını durdurmadı.

Papadimitriou, “Yunanistan´daki genel medya söylemi Türkiye´ye karşı çok düşmanca olmaya devam etse de, Yunan hükümetinin tepkisi nispeten sessiz kaldı” dedi.

Yunanistan Dışişleri Bakanı Nikos Dendias, geçen hafta Güneydoğu Avrupa ülkeleri zirvesinde yaptığı açıklamada, Yunanistan´ın 'aşağılayıcı açıklamalar, yasadışı ve uygunsuz talepler ve suçlamalara' katılarak gerginliğin tırmanmasına katkıda bulunmayacağını vurguladı.

Aynı zamanda, Yunan dışişleri bakanlığı, 1923´ten günümüze Türk toprak iddialarını göstermeyi amaçlayan “Türk revizyonizminin boyutunu” belgelemeyi amaçlayan 16 harita yayınladı.

Papadimitriou, 'Yunan hükümet yetkilileri, Türkiye´yi ´emperyalist büyüklük hayalleri´ yaşamakla suçlamaya devam ediyor' dedi.

“Mitsotakis´e Cumhurbaşkanı Erdoğan ile tekrar görüşüp görüşmeyeceği sorulduğunda, ´Elbette görüşeceğim´ cevabını verdi. Bu, Yunanistan hükümetinin Türkiye ile tüm iletişim kanallarını kesmek istemediğini gösteriyor, ancak politika içeriği açısından iki ülke arasındaki uçurum çok büyük” dedi.

Ancak Erdoğan´ın söylemi göz önüne alındığında, Atina adaları silahsızlandırmaya daha da az meyilli olacak.

“Yunanistan, adalardaki herhangi bir askeri varlığın/ekipmanın eğitim nedenleriyle ve caydırıcılık/savunma için orada olduğunu savunuyor. Yunanistan ayrıca, Türkiye Yunanistan´a saldırmadığı sürece, Yunan adalarındaki herhangi bir askeri varlığın Türkiye´ye yönelik / Türkiye´ye yönelik olmadığını savunuyor' dedi.

Yunanistan, Türkiye´nin batı kıyısındaki çok sayıda çıkarma gemisine ve Türk savaş uçakları tarafından düzenli olarak Yunan hava sahası ihlallerine atıfta bulunarak, askeri varlığın kendini savunma hakkı olduğunu düşünüyor.

“Yunan hükümetleri, Türkiye´nin Yunanistan sınırına yakın ağır askeri varlığından ve Yunanistan´ın yedek bir seferi gücü olduğunu iddia ettiği Ege Denizi´ndeki Yunan adalarından endişe duyduklarını iddia ediyor. Zartaloudis, 'Uzlaşma, karşılıklı olarak üzerinde anlaşmaya varılan bir gerilimi düşürme olabilir - bence pek olası değil' dedi.

Kaynak:https://www.aljazeera.com/features/2022/6/20/why-turkey-greece-remain-on-collision-course-over-aegean-islands