Türkiye`nin Yeni Demokratik Girişimi

Türkiye`nin demokratikleşme çabaları İngiliz Economist dergisince böyle yorumlandı. (dg)

İbrahim Kalın *

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan tarafından 30 Eylül gününde Ankara`da açıklanan yeni demokratik tedbirler, Türkiye`nin, tamamıyla işlevsel bir demokrasi oluşturulması çabasında yeni bir dönemi müjdeliyor.

28 maddelik paket, seçim barajının düşürülmesinden özel okullarda Kürtçe ve diğer dillerde eğitime uzanan birçok konuyu içeriyor. Paket ayrıca kadınların kamu kurumlarında başörtüsü takmalarına ilişkin yasağı da kaldırıyor ki bu, uzun zaman önce atılması gereken bir adımdı.

Hükûmetin yapacak daha çok işi bulunuyor ve bunu çoktan taahhüt etti bile. Ancak demokratikleşme süreci, yeni pakete aşırılık yanlısı anlamsız talepler ve ideolojik reddetme politikasıyla tepki gösteren Türkiye`nin muhalefet partileri için de bir sınav niteliğinde.

Haziran ayındaki Gezi Parkı protestoları, Türkiye`nin son on yılda elde ettiği demokratik kazanımlara gölge düşürürken bazıları, Türkiye`nin reformcu ve ilerleme kaydeden gündeminden uzaklaştığı algısına kapıldı. Erdoğan, otoriterlik suçlamalarına karşı yakın geçmişin en kapsamlı demokratikleşme paketini sundu. Yeni tedbirler; bireysel özgürlüklerin genişletilmesini, siyasi katılımın artırılmasını ve sosyal grupların meşru şikâyetlerine cevap verilmesini sağlıyor.

AB Standartlarına Uyum

Reformlar ayrıca Türkiye’yi Kopenhag kriterlerine ve AB müktesebatına yaklaştırıyor. Aslında Türk Meclisi, hâlihazırda AB müktesebatı doğrultusunda iki binin üzerinde kanun kabul etmiş bulunuyor. Bunu başkaları takip edecek.

Yeni tedbirler önemli ancak Türkiye’nin bütün sorunlarına çözüm değil. Fakat daha fazla demokratikleşmeye giden bir yola işaret ediyor.

Teklif edilen değişiklikler, yeni reformların kapsamına ilişkin bir fikir veriyor: seçim barajının daraltılmış bölge sistemiyle yüzde 10’dan yüzde 5’e indirilmesi veya dar bölge sistemiyle tamamen kaldırılması; özel okullarda Türkçe dışındaki dillerde eğitime izin verilmesi; kamu kurumlarında kadınların başörtüsü takmasıyla ilgili yasağın kaldırılması; farklı dil ve lehçelerde siyasi kampanya ve propagandaya izin verilmesi; nefret suçları ve ayrımcılığa ağır cezaların getirilmesi; farklı yaşam tarzlarının ve inanç sistemlerinin korunması; sivil toplum gruplarına, mekanizmalarıyla ilgili söz söyleme imkânı tanınarak toplanma ve gösteri hakkının genişletilmesi.

Teklif edilen reformlar ayrıca köy ve kentlere 1980 askerî darbesinin ardından değiştirilen eski isimlerinin verilmesini, ilkokullarda öğrenci andının kaldırılmasını, Mor Gabriel Manastırı arazisinin Türkiye’nin Süryani Hristiyan cemaatine iade edilmesini ve Türkiye’de Roman kültürü çalışmaları için bir enstitünün kurulmasını kapsıyor.

Başka bir tabu daha yıkılarak Türkiye’nin Müslümanlarının saygı duyduğu ve Alevi-Bektaşi geleneğinde önemli bir kişi olan Hacı Bektaş Veli’nin ismi, kendisinin defnedildiği Nevşehir’deki bir devlet üniversitesine verilecek. Bu adımı, Türkiye’nin Alevi toplumunun taleplerini karşılayacak başka adımlar takip edecek.

Siyasi katılım açısından paket, resmî meslekleri ve konumları ne olursa olsun bütün seçmenlerin siyasi partilere kaydolmasına izin verecek. Ayrıca küçük siyasi partilerin artık devlet yardımı alabilmek için kent ve ilçelerde yerel şubelere sahip olması gerekmeyecek. Bütün bu adımlar, siyasi katılımı artıracak ve siyasi temsilde adalet sağlayacak.

Bu meseleler, yıllardır çeşitli siyasi ve sivil gruplar tarafından gündeme getiriliyor. Bu yüzden yeni adımlar, halkın büyük bir kesimine hitap ediyor ve herkes için demokratik hakların ve bireysel özgürlüklerin artırılmasını amaçlıyor. Bu adımlar ayrıca yeni bir anayasanın hazırlanması ve Kürt meselesinin barışçıl yollarla çözülmesi için de önemli yansımalara sahip.

Şimdi bu meseleyi barışçıl yollarlar çözmek için bir şans var ve yeni reform adımları, bu süreci kesinlikle kolaylaştıracaktır. Ancak bu, ülkenin güvenliğini riske atmadan başka demokratik reformların getirilebilmesi için PKK’nın silahsızlanma konusundaki istekliliğine bağlı.

1980 darbesinin ardından generaller tarafından yazılan 1982 Anayasası’nın yerini alacak olan yeni anayasa, neredeyse iki yıldır Türk Meclisinin gündeminde bulunuyor. Muhalefet partilerinin desteklemesi durumunda yeni demokratikleşme paketi, yeni anayasa için en fazla ihtiyaç duyulan itici gücü sağlayabilir.

Yeni demokratikleşme paketi, Türkiye’nin muhalefet partileri için bir sınav. Buna yaklaşım şekilleri, Türkiye’de daha fazla ve daha derin demokratikleşmeye ne kadar hazır olduklarını gösterecek. Ne aşırılık yanlısı talepler ne de reddedici tutumlar, Türkiye’nin ileri demokrasiye doğru ilerleyişine yardımcı olacaktır.

Yeni tedbirler önemli ancak Türkiye’nin bütün sorunlarına çözüm değil. Fakat bu, daha fazla demokratikleşmeye giden bir yola işaret ediyor. (El Cezire Televizyonunun İnternet Sayfası, 3 Ekim 2013)

* İbrahim Kalın, Başbakanlık Müsteşar Yardımcısı ve Türkiye Başbakanının Dış Politika Danışmanıdır.